Yazar: Editverse Türkiye Editöryal Ekibi

Tıpta Uzmanlık Tezi Nedir ve Neden Zorunludur?

Türkiye’de her asistan hekim, uzmanlık eğitimini tamamlamadan önce bir tez sunmak zorundadır. Bu zorunluluk 1219 sayılı Tababet Kanunu’na dayanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği ile düzenlenir ve süreç Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Tıpta Uzmanlık Kurulu tarafından denetlenir. Asistanlık süresinin son yılına denk gelen bu tez, çoğu zaman klinik iş yükünün en ağır olduğu döneme rastlar.

Tez Sürecinin Adımları

1. Danışman ataması ve konu belirleme
2. Araştırma sorusunun netleştirilmesi
3. Literatür taraması ve protokol yazımı
4. Etik kurul başvurusu
5. Veri toplama
6. İstatistiksel analiz
7. Tez metninin yazımı
8. Danışman onayı ve düzeltmeler
9. Tez savunması
10. Teslim ve makaleye dönüştürme

Konu ve Danışman Seçimi

Tez konusu genellikle danışman atandıktan sonra birlikte belirlenir. Erişilebilir bir hasta grubu, klinikte sık karşılaşılan bir soru veya danışmanın devam eden bir araştırma hattı, gerçekçi bir başlangıç noktasıdır. Konunun asistanlık süresi içinde tamamlanabilir olması, veri erişiminin mümkün olması ve literatürde henüz net cevaplanmamış bir soru sunması üç temel ölçüttür.

Danışman seçiminde branş uyumu kadar, danışmanın tez sürecine ayırabileceği zaman da belirleyicidir. Aile hekimliği uzmanlık tezlerini inceleyen bir çalışmada tez danışmanlığının %87,8 oranında açıkça belirtildiği, ancak geri kalan tezlerde danışmanın net olarak tanımlanmadığı görüldü.¹ Danışmanla erken ve sık iletişim, bu tür belirsizlikleri baştan önler.

Araştırma Sorusu Oluşturma

Net bir araştırma sorusu, tez sürecinin geri kalanının üzerine kurulduğu temeldir. Klinik araştırmalarda PICO (hasta grubu, girişim, karşılaştırma, sonuç) çerçevesi kullanılır. Gözlemsel tanımlayıcı çalışmalarda ise PECO (hasta grubu, maruziyet, karşılaştırma, sonuç) çerçevesi tercih edilir. Örneğin “diyabetli hastalarda X ilacı Y sonucu nasıl etkiler” sorusu, PICO bileşenlerine ayrıştırıldığında hem etik kurul başvurusunu hem de istatistik planını netleştirir.

Araştırma sorusunun çok geniş tutulması, veri toplama aşamasında yönetilemez bir kapsama yol açar. Soruyu tek bir birincil sonuç değişkenine indirgemek, hem analiz planını basitleştirir hem de tez savunmasında sorulacak sorulara hazırlıklı olmayı kolaylaştırır.

Literatür Taraması ve Protokol

Literatür taraması, PubMed ve Google Akademik gibi veritabanlarında araştırma sorusunun anahtar kelimeleriyle başlar. Taramanın amacı yalnızca konuyla ilgili yayınları listelemek değil, alandaki bilgi boşluğunu net şekilde tanımlamaktır. Bu boşluk, tezin giriş bölümünde gerekçe olarak kullanılır.

Protokol, araştırma sorusu netleştikten sonra yazılır ve etik kurul başvurusunun temelini oluşturur. Model İstatistik’in güncel başvuru rehberine göre protokolde başlık ve özet, giriş ve gerekçe, amaç ve hipotezler, yöntem, istatistiksel analiz planı, etik hususlar ve zaman çizelgesi bölümleri bulunmalıdır.² Kurul üyelerinin en çok incelediği bölümler yöntem ve etik hususlardır.

Araştırma Tasarımı Neden Çoğunlukla Retrospektif?

Tez danışmanı atandıktan sonra ilk büyük karar araştırma tasarımıdır. Aile hekimliği uzmanlık tezlerini inceleyen bir çalışma, 2005-2015 yılları arasında hazırlanan 147 tezin 141’inin gözlemsel, yalnızca 6’sının deneysel tasarımlı olduğunu, retrospektif çalışmaların (97 tez) prospektif çalışmalara (26 tez) göre belirgin şekilde daha sık tercih edildiğini ortaya koydu.¹ Tercih rastlantı değildir. Asistan hekim, hastane bilgi yönetim sistemindeki (HBYS) mevcut hasta kayıtlarına erişebilir, prospektif bir çalışmanın gerektirdiği uzun takip süresine ise genellikle sahip değildir.

Retrospektif Tasarımın Bedeli

Retrospektif tasarımın kendi bedeli vardır. İç hastalıkları anabilim dallarında hematoloji konulu 186 tezi inceleyen bir çalışma, prospektif tasarımlı tezlerin %44,4’ünün, retrospektif tasarımlı tezlerin ise yalnızca %26,2’sinin makale olarak yayınlandığını buldu (p=0,021).³ Retrospektif veri, dosya eksikliği ve tutarsız kayıt girişi gibi sorunlarla sık karşılaşır. Bu sorunlar tez savunmasından çok daha önce, veri toplama aşamasında fark edilmelidir.

Etik Kurul Başvurusu ve Güç Analizi

Etik kurul başvurusu, tez sürecinin en çok geciken adımlarından biridir. Model İstatistik’in hazırladığı bir başvuru rehberine göre kurul üyeleri artık “kliniğimize başvuran ardışık hastalar alınacaktır” gibi ifadeleri yeterli görmüyor.² Örneklem büyüklüğünün güç analiziyle gerekçelendirilmesini, dahil etme ve dışlama kriterlerinin operasyonel düzeyde tanımlanmasını bekliyorlar. Kalaycıoğlu ve Akhanlı’nın Türkiye Halk Sağlığı Dergisi’nde yayınladığı çalışma, güç analizinin istatistik alanı dışından araştırmacılar ve etik kurul üyeleri tarafından sıklıkla yanlış yorumlandığını gösterdi.⁴ Bu nedenle etki büyüklüğü ve anlamlılık düzeyi gibi kavramların başvuru öncesinde netleştirilmesi gerekir.

Uzmanlık Tezinin Bölümleri

Türkiye’deki tıpta uzmanlık tezleri genellikle giriş, genel bilgiler, gereç ve yöntem, bulgular, tartışma, sonuç ve kaynaklar bölümlerinden oluşur. Aile hekimliği uzmanlık tezlerini inceleyen 492 tezlik çalışmada kaynak sayısı ortanca 94,5, toplam sayfa sayısı ortanca 76, tartışma bölümüne ayrılan sayfa sayısı ise ortanca 6 olarak bulundu.¹ Aynı çalışmada, yıllar içinde tartışma bölümüne ayrılan sayfa sayısında anlamlı bir artış saptandı.

Giriş bölümü, literatür taramasında belirlenen bilgi boşluğunu ve tezin bu boşluğu nasıl ele aldığını özetler. Gereç ve yöntem bölümü, başka bir araştırmacının çalışmayı tekrarlayabilmesine yetecek düzeyde ayrıntı içermelidir. Örneklem seçimi, dahil etme ve dışlama kriterleri, ölçüm araçları ve istatistiksel yöntemler bu bölümde yer alır.

Bulgular ve Tartışma Nasıl Yazılır?

Bulgular bölümü, yorum içermeden yalnızca elde edilen verileri sunar. Tanımlayıcı istatistikler önce, ardından birincil araştırma sorusuna ait sonuçlar, son olarak ikincil bulgular sıralanır. Tablo ve şekiller, metinde tekrarlanmadan, metni tamamlayacak şekilde kullanılır.

Tartışma bölümü dört unsuru içerir. Bulgular önce kısaca özetlenir, ardından benzer çalışmalarla karşılaştırılır, bulguların olası açıklamaları tartışılır ve çalışmanın kısıtlılıkları belirtilir. Kısıtlılıklar bölümü, özellikle retrospektif tasarımlı tezlerde, örneklem seçim yanlılığı ve eksik veri gibi konuları açıkça ele almalıdır.

En Sık Yapılan Hatalar

Etik kurul dosyalarının iade edilmesinin başlıca nedeni, örneklem büyüklüğünün güç analiziyle değil, sezgisel bir sayıyla belirlenmesidir. Dahil etme ve dışlama kriterlerinin belirsiz tanımlanması da benzer bir sorundur.

Veri toplama aşamasında en sık karşılaşılan hata, değişkenlerin çalışma başlamadan önce net şekilde tanımlanmamasıdır. Hangi verinin hangi kaynaktan, hangi formatta toplanacağı önceden planlanmazsa, analiz aşamasında tutarsız veya eksik kayıtlarla karşılaşılır. Tartışma bölümünde bulguların abartılı yorumlanması, özellikle küçük örneklemli retrospektif çalışmalarda, hakemler tarafından sık eleştirilen bir başka noktadır.

Tez Savunması ve Teslim

Tez savunması öncesinde danışmanla en az bir prova yapılması, jüri üyelerinin sorabileceği soruları öngörmeyi kolaylaştırır. Sık sorulan sorular arasında örneklem büyüklüğünün gerekçesi, dışlanan hastaların özellikleri ve bulguların klinik pratiğe etkisi yer alır.

Teslim öncesi kontrol edilmesi gereken noktalar arasında kurumun tez yazım kılavuzuna biçimsel uyum, kaynakça formatının tutarlılığı ve etik kurul onay numarasının tez metninde belirtilmiş olması sayılabilir.

Tezden Makaleye Yayın Süreci

Tez tamamlandıktan sonra yayın süreci başka bir zorluk katmanıdır. Tekin ve arkadaşlarının 539 acil tıp uzmanlık tezini inceleyen çalışması, tezlerin makaleye dönüşüm oranının %20,8 olduğunu ve en erken altı ayda yayınlanabildiğini gösterdi.⁵ Özgen ve arkadaşlarının 1980-2005 yılları arasında tamamlanan 22.625 Türk tıpta uzmanlık tezini tarayan geniş çaplı analizi, bu alandaki en kapsamlı değerlendirmelerden biri olarak kabul edilir.⁶

Sık Sorulan Sorular

Tez Sürecinde Profesyonel Destek

Retrospektif dosya taraması, güç analizi ve tezden makaleye dönüşüm, her biri kendi teknik zorluklarını taşır. Aşağıdaki iki hizmet, bu rehberde ele alınan ihtiyaçlara doğrudan karşılık gelir.

Tezinizin yalnızca belirli bir bölümünün düzenlenmesi gerekiyorsa Tez Düzenleme sayfamızdaki seçenekleri de inceleyebilirsiniz. Verileriniz ve bilimsel yorumlarınız size aittir. Ekibimiz yöntem, analiz ve raporlama aşamasında katkı sağlar.

Kaynaklar

1. Özgül Mengüllüoğlu N, Ünlüoğlu İ. 2005-2015 Yılları Arasındaki Aile Hekimliği Uzmanlık Tezlerinin Değerlendirilmesi. Ankara Med J. 2017;17(4):192-203. doi.org/10.17098/amj.364966
2. Model İstatistik. Etik Kurul Başvurusu Nasıl Hazırlanır? modelistatistik.com/blog/etik-kurul-basvuru-rehberi (Erişim: Ağustos 2026)
3. Çiftçioğlu M. İç Hastalıkları Ana Bilim Dalları Tarafından Hematoloji Konusunda Yapılan Uzmanlık Tezlerinin Yayınlanma Durumu. KSU Medical Journal. 2023;18(2):75-78. doi.org/10.17517/ksutfd.1137216
4. Kalaycıoğlu O, Akhanlı SE. Sağlık Araştırmalarında Güç Analizinin Önemi ve Temel Prensipleri. Turkish Journal of Public Health. 2020;18(1):103-112. doi.org/10.20518/tjph.602400
5. Tekin E, Karagöz S, Akbaş İ. Acil Tıp Uzmanlık Tezlerinin Dergilerde Yayınlanması Bakımından Analizi. Ahi Evran Med J. 2019;3(1):26-30.
6. Özgen Ü, Eğri M, Aktaş M, Sandıkkaya A, Öztürk ÖF, Can S. Publication Pattern of Turkish Medical Theses: Analysis of 22.625 Medical Theses Completed in Years 1980-2005. Türkiye Klinikleri J Med Sci. 2011;31(5):1122-1131. doi.org/10.5336/medsci.2010-20737

İlgili Yazılar

• Tıbbi Olgu Sunumu SCI Dergide Nasıl Yayınlanır
• SPSS mi, R mi, STATA mi
• Turnitin ve Akademik İntihal

1. Hakem Yanıtının Neden Kritik Olduğunu Anlamak

Akademik yayın sürecinde, hakem (peer review) görüşleri makalenizin kaderini belirleyen önemli bir adımdır. Editör ve hakemlerin tavsiyeleri genellikle şu şekilde kategorize edilir:

Major revision aldığınızda, hakem yanıtınızın kalitesi kabul oranını %60-70 seviyesine taşıyabilir. Bunun anlamı: düşünürlü, profesyonel ve kapsamlı bir yanıt vermek gereklidir.

2. Hakem Yanıtı Yapısı ve Temel Unsurlar

Hakem yanıtı, iki ana bölümden oluşmalıdır:

2.1 Editör Mektubunun Yapısı

Editör mektubunuz şu sıralamayı takip etmelidir:

1. Teşekkür ve Samimiyet: “Makalemize verdiğiniz değerli geri bildirimin için teşekkür ederiz. Hakemlerin yapıcı yorumları çalışmamızı önemli ölçüde geliştirmiştir.”
2. Genel Cevap: Yapılan büyük değişikliklerin özeti (örnek: “Yönteme ilişkin bölümü tamamen yeniden yazdık” veya “İstatistiksel analizleri güçlendirdik”)
3. Başvuru Sayfası Numarası: Değişikliklerin nerede yapıldığını belirtin
4. Kapanış: “Çalışmamız derginizin standartlarına uygun hale gelmesinde desteğiniz için minnettar olup, sorularınızda yardımcı olmaktan mutluluk duyarız.”

2.2 Point-by-Point Yanıt Yapısı

Editör mektubundan sonra, her hakemin her yorumuna bu formatta cevap verin:

HAKEM 1 - YORUM 1:
"[Hakemin tam metni]"

YANIT:
1. Teşekkür: "Bu önemli noktayı vurguladığınız için teşekkür ederiz."
2. Cevap: "Makalemizin X bölümünde [açıklama yapıldı]."
3. Yapılan İşlem: "Metodoloji bölümünün tamamını yeniden yapılandırarak, [değişiklik] uyguladık."
4. Satır Numarası: "(Sayfa 5, satırlar 12-18 göz önüne alınız)"

---

3. Hakem Yorumlarını Kategorize Etme

Gelen yorumları başında kategorize etmek, yanıt stratejisini belirlemenize yardımcı olur:

4. Her Yorum İçin Yanıt Şablonu

5. Katılmadığınız Yorumlara Kibar İtiraz

Hakemin tavsiyesiyle tamamen aynı fikirde olmayabilirsiniz. Bu durumda kibar ancak etkili bir itiraz yapabilirsiniz:

ÖRNEK KIBAR İTİRAZ:

Hakem Yorumu: "İstatistiksel analizleri daha karmaşık hale getirmelisisiniz."

YANIT:
"Bu öneriyi dikkate aldığımız için minnettar olup, gerekçemizi açıklamak 
istiyoruz. Çalışmamızın temel hedefinde basitlik ve repliklenebilirlik 
önemli olduğundan, mevcut istatistiksel yaklaşımı tercih ettik. Bununla 
birlikte, Ek Analizler bölümünde (Sayfa 8-9) ek Bayesian analiz sunmak 
suretiyle, okuyuculara daha kapsamlı bir perspektif sağladık. Smith ve 
Jones (2023) tarafından da belirtildiği gibi, bu tür veri setleri için 
bu yaklaşım standart kabul görmektedir."

6. Track Changes (İz Bırak) Özelliğinin Kullanımı

Microsoft Word veya Google Docs’ta “Track Changes” seçeneğini açık tutarak düzenleme yapın. Bu sayede:

• Hakemin hangi bölümleri değiştirdiğinizi görmesi kolaylaşır
• Editör, yapılan değişikliklerin kapsamını değerlendirebilir
• “İz Bırak” açılı makalenin yanı sıra “Temiz versiyon” da gönderin
• Renk kodlu değişiklikler, revizyonun ciddiyetini gösterir

7. Editverse Hakem Yanıtı Yazım Desteği

Editverse Yayın Destek Hizmeti, hakem yanıtlarınızı profesyonel bir dilde yapılandırmanıza yardımcı olur. Editörleri:

• Point-by-point yanıt yapısını optimize eder
• İngilizce/Türkçe dilbilgisini ve tonunu iyileştirir
• Yanıtların ikna ediciliğini arttırır
• Editör mektubunun profesyonelliğini sağlar
• Makale Düzenleme ve İletişim sayfalarından yararlanabilirsiniz

8. Yaygın Hatalar ve Çözümleri

9. “Respond to All” vs Seçici Yanıt Stratejisi

Tüm yorumlara her zaman yanıt vermeniz gerekse de, vurgu farklı olabilir:

• “Respond to All”: Küçük yorumları bir cümlede cevaplandırın (örnek: “Yazım hatası düzeltilmiştir, sayfa 3, satır 4.”)
• Seçici Detay: Önemli, teorik veya metodolojik sorulara detaylı yanıt verin
• Grup Yanıtları: Benzer yorumları birleştirip, tek bir kapsamlı yanıt verin

10. Kapanış: Hakem Yanıtı Kontrol Listesi

Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)

Referanslar

1. Cargill, M., & O’Connor, P. (2013). Writing Scientific Research Articles: Strategy and Steps. Wiley-Blackwell. Bu kaynak hakem yanıtları yazımında en yetkili rehberdir.
2. Malmfors, B., Garnsworthy, P., & Grossman, M. (2004). Writing and Presenting Scientific Papers. Nottingham University Press. Peer review süreci ve yanıtlama stratejilerine kapsamlı bir bakış sunmaktadır.
3. Council of Science Editors. (2024). “Guidelines for Responding to Reviewer Comments.” CSE Journal Citations Database. İntihal, hakem yanıtları ve akademik etik konularında güncel rehberlik sağlamaktadır.

TÜBİTAK 1001 Programı Nedir?

TÜBİTAK 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projeleri Destekleme Programı, Türkiye’deki araştırmacılar için en önemli finansman kaynaklarından biridir. Bu program, temel araştırmadan uygulamalı araştırmaya kadar geniş bir spektrumda projeler destekler. Yıllık olarak binlerce proje başvurusu alır ancak kabul oranı düşüktür (%15-20), bu da teklif yazımının ne kadar kritik olduğunu gösterir.

Program, tüm bilim alanlarında destekleme sağlar: mühendislik, tıp, fen bilimleri, sosyal bilimler ve beşeri bilimler. Proje süresi 24-36 ay arasında değişebilir ve bütçe tavanı proje türüne göre belirlenir. Başvuru tamamen çevrimiçi olarak ARDEB e-Bideb sisteminde yapılır.

Proje Başvuru Süreci ve Zaman Çizelgesi

Proje Teklifinin Temel Bölümleri

1. Proje Özeti (Abstract)

Proje özeti, en önemli bölümlerden biridir çünkü hakem ilk olarak bunu okur. Özet 250-300 kelime arasında olmalı ve şunları içermelidir:

• Problemin Tanımlanması: Neden bu araştırma önemlidir?
• Araştırma Sorusu: Tam olarak ne soracağınız
• Metodoloji (kısa): Nasıl çalışacağınız
• Beklenen Çıktılar: Araştırma sonunda ne elde edileceği
• Potansiyel Etki: Bulguların bilim ve topluma katkısı

Özet, bağımsız olarak okunabilir ve anlaşılabilir olmalıdır. Jargondan kaçının ve açık, anlaşılır dilkullanın.

2. Giriş ve Araştırma Sorusu

Güçlü bir giriş, okuyucuyu probleme ikna eder. Giriş bölümü şu yapıyı izlemelidir:

Araştırma sorusu SMART olmalıdır: Specific (özgül), Measurable (ölçülebilir), Achievable (ulaşılabilir), Relevant (ilgili), Time-bound (zamana bağlı). Örneğin, “Sosyal medyanın etkileri nelerdir?” yerine “Instagram kullanım sıklığının Türk lise öğrencilerinin akademik performansına etkisi nedir?” gibi spesifik sorular yazın.

3. Literatür Taraması

Literatür taraması, konunun mevcut bilgi durumunu gösterir. Tarih sırasına göre değil, tematik olarak organize edin. Son 10 yılın yayınlarına öncelik verin ve en az 50-100 ilgili kaynağı referans gösterin.

4. Metodoloji ve Tasarım

Metodoloji bölümü en detaylı bölüm olmalıdır. İçermelidir:

• Araştırma tasarımı (deneysel, gözlemsel, vb.)
• Örneklem büyüklüğü ve seçim kriterleri
• Veri toplama yöntemleri
• Ölçüm araçları ve güvenirliği
• İstatistiksel analiz planı
• Etik kurul onayı (varsa)

Biri tekrar edebilmeli metodoloji tanımlamalı. Detaylar önemlidir çünkü hakem bu bölümü yoğun okuyor.

5. Proje Takvimi

24-36 aylık proje için yıl yıl ve hatta varsa çeyrek yıl bazında ne yapılacağını açıklayın. Örneğin:

Bütçe Planlama Detayları

Bütçe planlama kritik bir alandır. Hakem, bütçenin proje ile uygunluğunu ve gerçekçiliğini kontrol eder. Başlıca bütçe kalemlemeleri:

Bütçe Kalemleri

Proje Ekibi Oluşturma

Başarılı bir proje, güçlü bir ekip gerektirir. Ekibinizde olmalı:

• Proje Yöneticisi (PI): Araştırma konu uzmanı, deneyimli, makale yazımı konusunda başarılı
• Araştırmacılar: Her biri spesifik bir alt proje veya görev alanından sorumlu
• Teknik Personel: Laboratuvar, istatistik, yazılım, veri yönetimi gibi teknik alanlardan
• İşbirliğine Dayalı Ortak Araştırmacılar: Üniversite dışında, sektörde veya uluslararası araştırmacılar

Ekip CV’lerini ek olarak sunun. Hakem, ekip üyelerinin niteliğinden proje başarısını tahmin eder.

Jüri Değerlendirme Kriterleri

TÜBİTAK jürisi şu kriterlerde değerlendirir:

Yaygın Red Sebepleri ve Nasıl Önlenir

Bu sorunlardan kaçınmak için, proje teklifini yazarken şunu yapın:

• Taslak yazın, en az 2-3 hafta bekleyin, sonra tekrar okuyun
• Konusunda uzman bir akran tarafından gözden geçirin
• Başarılı projelerin tekliflerini inceleyerek örnekleri analiz edin
• Spelling ve gramer kontrol edin
• Sayfа sınırlarını saygı duyun, zorlama yapmayın

Başarılı Projelerden Öğrenilen Dersler

Kabul edilmiş projelerin ortak özellikleri:

1. Açık Hedef: Projenin sonunda neler ortaya çıkacağı bellidir (makale, patent, prototip, vb.)
2. Güçlü Ön Çalışmalar: Pilot çalışma veya ön bulgular sunulmuştur
3. Uluslararası İşbirliği: Yurt dışı ortaklar ile işbirliği büyük artı
4. Sosyal Etki: Bulguların uygulamadaki potansiyel vurgulanmıştır
5. Kapsamlı Kaynakça: En az 75-100 makale, son 5 yıla ağırlık
6. Somut Bütçe Justifikasyonu: Her kalem açıklanmış, fiyatlar makul

Sonraki Adımlar

Proje teklifinizi yazmakta zorlanıyorsanız, akademik yazım hizmetlerimiz yardımcı olabilir. Ayrıca, istatistiksel analiz danışmanlığımız da metodoloji bölümü hazırlamada destekleyebilir.

Sorularınız veya teklifleriniz için bizimle iletişime geçin. Başarılı proje teklifi yazımında deneyimli ekibimiz, her adımda size yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynaklar

• TÜBİTAK Resmi Web Sitesi. “1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projeleri Destekleme Programı.” tubitak.gov.tr
• ARDEB e-Bideb Sistemi. Bilimsel Araştırma Projelerinin Çevrimiçi Başvuru Platformu. tubitak.gov.tr
• TÜBİTAK Başarılı Projeler Veri Tabanı ve Değerlendirme Raporları (Yıllık)

Desk Rejection Nedir ve Neden Önemlidir?

Desk rejection, hakem değerlendirmesine gitmeden editör tarafından reddedilen makalelere verilen addır. Editör, makaleyi ilk okuduğunda dergi standartlarına uymadığını, metodoloji sorunları olduğunu veya yazı kalitesinin çok düşük olduğunu belirler ve değerlendirme aşamasına geçmeden reddeder.

Bu çok önemlidir çünkü hakem sürecinden geçen makalelerin en az %40’ı başka gerekçelerle (bilimsel bulgular, tasarım, çelişkili sonuçlar) reddedilir. Ama desk rejection ile makaleniz hiç göz bile açılmaz. Türk araştırmacılar için bu oransal risk daha yüksektir.

Desk Rejection İstatistikleri

Türk Araştırmacılarının 7 Yaygın İngilizce Hataları

1. Article (a/an/the) Kullanım Hataları

Türkçede article kavramı yoktur, bu nedenle article hataları en yaygın sorundur. Türkçeden çevirirken systematically article atlanır.

Hata Örneği: “Study was conducted on patients” (patients özel mi, genel mi belirsiz)

Düzeltilmiş: “The study was conducted on the patients” veya “…on patients in…” (dilime göre)

Kuralı hatırla: “The” = özel/spesifik, “a/an” = ilk bahsedilirken belirsiz, hiç article yok = genel/sayılamayan

2. Pasif Yapı Fazlalığı ve Düzensiz Kullanımı

Akademik İngilizce pasif yapıyı sever, ancak Türkçe çevirmenler bunu abartırlar. Ayrıca pasif yapı tutarsız kullanılır.

Hata: “The data were analyzed by using SPSS software. The statistical analysis was performed for determining the significance.”

Düzeltilmiş: “We analyzed the data using SPSS software. We determined statistical significance using…”

Aktif ve pasif yapının dengesi önemlidir. Türkçe çevirmenler genellikle aşırı pasif kullanırlar.

3. Nominalization (Fiillerin İsme Çevrilerek Yapıları Karmaşıklaştırması)

Nominalization, akademik İngilizçede yaygındır ancak Türkçe çevirmenler bunu fazla kullanırlar.

Hata: “The achievement of high success in the implementation of the new protocol in the management of patients with diabetes mellitus required the establishment of a comprehensive training program.”

Düzeltilmiş: “To manage diabetic patients successfully with the new protocol, we established a comprehensive training program.”

Basit cümleler daha etkilidir. Nominalization minimuma indirin.

4. Türkçe Cümle Yapısının İngilizceye Doğrudan Aktarılması

Türkçe SOV (Subject-Object-Verb) dilidir, İngilizce SVO (Subject-Verb-Object) dildir. Bu yapı farklılığı karışık cümleler yaratır.

Hata (Türkçe yapı): “The patients who in our study included were…”

Düzeltilmiş: “The patients included in our study were…”

5. Kelime Tekrarı ve Sınırlı Vokabüler Kullanımı

Türkçe makaleler sıkça “study”, “result”, “found” gibi kelimeyi tekrarlar. Eş anlamlılar ile değişikliklendirme gerekir.

Hata: “We studied patients. The study included. In our study, we found that. The study showed that.”

Düzeltilmiş: “We examined patients. Our cohort included. We discovered that. Our investigation revealed that.”

6. Belirsiz Atıflar ve Anafora Sorunları

Hangi isime geri atıf yapıldığı belirsiz olabilir.

Hata: “Patient compliance was evaluated through medical records. It was found to be…” (It ne atıfta bulunuyor? Compliance mi, evaluation mi?)

Düzeltilmiş: “Patient compliance was evaluated through medical records. Compliance rates were found to be…”

7. Zayıf Giriş Paragrafı (Introduction)

Pek çok Türk makalesi giriş bölümü ile düşük kalitede başlar. Editör, ilk sayfa genellikle kararını verir.

Bir giriş şu yapıyı izlemelidir:

1. Hook (İlgi Çekme): Neden bu konu önemli? Hangi sorunu çözüyor?
2. Arka Plan: Alan hakkında genel bilgi, kontekst
3. Mevcut Sorun: Bu konuyu çalışan diğer araştırmacılar ne yaptı? Neler hala bilinmiyor?
4. Araştırma Sorusu/Hipotez: Bu çalışmada ne yapılacak?
5. Hedef ve Önemi: Araştırmanın hedefi açık mı? Neden bu önemli?

Zayıf Giriş: “Diabetes mellitus is a common disease. Many patients have diabetes. Treatment is important. We wanted to study diabetes treatment.”

Güçlü Giriş: “Type 2 diabetes mellitus affects 400 million people worldwide, and its prevalence is rising rapidly in developing countries (citation). Although metformin remains the first-line agent, approximately 30% of patients achieve inadequate glycemic control (citation). Recent studies suggest that combination therapies may improve outcomes, yet data from Turkish populations are lacking. This study aimed to evaluate the efficacy of metformin-SGLT2 inhibitor combinations in Turkish patients, a population with distinct genetic and metabolic profiles.”

IMRAD Yapısı ve Akademik İngilizce Standartları

SCI makaleleri IMRAD (Introduction, Methods, Results, And Discussion) yapısını takip etmelidir. Üstün makalelerde bölümlerin dili ve tonu da farklıdır:

Hedging Language (Yoğunluk Dili)

Akademik İngilizçede, ifadeleri modere eden “hedging” dili önemlidir. Türkçe makalelerde bu eksiklidir.

Çok Kesin (Yanlış): “This proves that all patients will benefit from this treatment.”

Uygun Hedging (Doğru): “These results suggest that many patients may benefit from this treatment.”

Hedging kelimeleri:

• Verbs: suggest, indicate, appear, seem, may, might, could
• Adverbs: apparently, possibly, arguably, seemingly, likely
• Nouns: possibility, indication, evidence

Cover Letter Yazımı

Makale başvurusu sırasında cover letter kritiktir. Editör bunu okuyarak ilk imprasyonunu oluşturur.

Makale Düzenleme Seviyeleri

Türk araştırmacıları için kapsamlı düzenleme tavsiye edilir. Temel düzenleme desk rejection’ı önlemek için yetersizdir.

Editverse Profesyonel Düzenleme Hizmeti

Editverse profesyonel makale düzenleme hizmeti, Türk akademisyenleri için özel olarak tasarlanmıştır. Hizmetimiz kapsamında:

• Kapsamlı dil ve stil gözden geçirmesi (native speaker editörler)
• IMRAD yapısının incelenmesi ve optimizasyonu
• Akademik ton ve hedging dili kontrolü
• Cover letter yazımı veya düzenlenmesi
• Hakem yanıtı (Reviewer Response) yazımı
• Revizyon yönetimi ve tekrar başvuru desteği
• Dergi seçimi danışmanlığı (impact factor, desk rejection riski)

Müşterilerimizin %85’i ilk başvurularda ülkeleme aşamasını geçmiş ve %70’i 2. veya 3. revizyondan sonra yayımlanmıştır.

Düzenleme Sonrası Kabul Oranının Artışı

Profesyonel düzenleme yapılan makalelerde desk rejection oranı %40-60’dan %10-15’e düşer. Bu da demektir ki makaleniz hakem değerlendirmesine gidiyor. Hakem değerlendirmesinden sonra kabul oranı ise bilimsel bulgulara ve alana bağlıdır.

Sonraki Adımlar

Makaleniz reddiyse, şunları yapabilirsiniz:

1. Hakem yorumlarını dikkatlice okuyun
2. Bilimsel sorunları düzeltmeye odaklanın
3. Profesyonel düzenleme hizmeti alın
4. Sorularınız varsa, bize başvurun

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Kaynaklar

• Clarivate. “Web of Science: Kabul Oranları ve Desk Rejection İstatistikleri.” clarivate.com
• Web of Science Group. “Research on Research: Yayın Eğilimleri ve Desk Rejection Analizi.” webofscience.com
• Dergi Editörleri Konseyi. “Academic Writing Guidelines for Non-Native English Speakers.”

ÜAK Puan Sistemi 2025-2026 Genel Bakış

Üniversiteler Arası Kurul, Türkiye’de akademik atama ve yükseltmelerde esas ölçüt olarak kullanılan bir sistem ortaya koymuştur. Bu sistemde akademisyenlerin bilimsel çalışmaları belirli kategorilerde puanlandırılır. 2025-2026 döneminde yürürlükte olan kriterlere göre:

Adım Adım ÜAK Puanı Hesaplama

ÜAK puanını doğru hesaplayabilmek için önce yayınlarınızı kategorilendirmeniz gerekir. Ardından her kategoriyi ilgili puan tablosuna göre puanlandırırsınız.

Aşama 1: Yayınları Kategorize Etme

Yayınlarınızı aşağıdaki ana kategorilere ayırın:

Aşama 2: SCIE/SSCI Makalelerin Puan Hesabı

En yüksek puan getiren kategori olan SCIE/SSCI makalelerinin puanı, dergi alanının Impact Factor sıralamasına göre belirlenmiştir:

Aşama 3: Scopus ve ESCI Makalelerinin Puan Hesabı

Scopus’ta taranan ancak SCIE/SSCI’de yer almayan makaleler:

• Başlıca yazar: 10 puan
• Orta yazar: 5 puan
• Kapı figürü: 2 puan

Aşama 4: TR Dizin Makalelerinin Puan Hesabı

Türkiye’de yayınlanan ve TR Dizin’de taranan makaleler:

• Başlıca yazar: 5 puan
• Orta yazar: 3 puan
• Kapı figürü: 1 puan

Pratik Örnek: Kapsamlı Puan Hesaplaması

Aşağıdaki profili inceleyerek nasıl hesaplanacağını görelim:

Doktora Sonrası Puan Hesabı ve Kıdemli Pozisyonlar

Doçentlik başvurusunda temel şart minimum 100 puandır. Ancak asistan hekimliğin ardından doçentliğe yükselmek isteyenler için bu kriter farklılık gösterebilir. Bazı alanlarda (özellikle tıp bilimleri) doktora yılları hesaba katılır.

Kitap Bölümü, Tez Yönetimi ve Diğer Kriterler

Makaleler dışında aşağıdaki çalışmalar da puan kazandırır:

ÜAK Başvuru Portalında Puan Girişi Nasıl Yapılır

ÜAK e-başvuru sistemi üzerinden başvuru yaparken puanlarınızı doğru girmeniz kritiktir:

1. Her yayını kendi kategorisine göre sınıflandırın
2. DOI numarası ve yayın yılını eksiksiz girin
3. Yazar sıralaması ve rolünüzü (başlıca/sorumlu/orta) belirttiğinizden emin olun
4. Dergi sıralamasının güncel olup olmadığını kontrol edin
5. Sistem tarafından hesaplanan toplam puanı doğrulayın
6. Tüm belgelerinizi (yayın baskısı, atıf sayıları) hazır tutun

Profesyonel Destek ve Strateji Danışmanlığı

ÜAK puan hesaplaması karmaşık olabilir ve yanlış hesaplama başvurunuzu riske atabilir. Doçentlik hazırlığı danışmanlığımız, size kişiselleştirilmiş bir puan artırma stratejisi oluşturmada yardımcı olabilir. Editverse’in uzman danışmanları, alanınızda hangi dergileere odaklanmanız gerektiğini, nasıl daha yüksek impact factor’lü makaleler üretebileceğinizi belirtebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Makale Yazım Rehberi – Editverse
• Doçentlik Hazırlığı – Editverse
• İletişim – Editverse
• ÜAK Resmi Başvuru Portalı
• Web of Science Impact Factor Listesi

Minimum Şart vs Rekabetçi Profil: Fark Nedir?

ÜAK kurallarına göre doçentlik başvurusu için minimum 100 puan gerekir. Ancak “minimum” ve “rekabetçi” arasında dağlar kadar fark vardır.

Alanlar Bazında Makale Gereksinimleri

Farklı akademik alanlarda, doçentlik için beklenen makale sayısı ve kalitesi önemli ölçüde farklılık gösterir.

Tıp Bilimleri

Mühendislik Bilimleri

Mühendislik alanında doçentlik profili genellikle:

• Minimum: 4 SCIE/SSCI makale (başlıca yazar), 100-120 puan
• Rekabetçi: 5-6 SCIE/SSCI makale (ağırlıklı Q1-Q2), 150+ puan
• Güçlü profil: 7+ SCIE makale (çoğunlukla Q1), 200+ puan, patent ya da teknoloji transferi

Sosyal Bilimler ve İnsaniyat

Sosyal bilimlerde makale kalitesi ve alan dergileriyle tanınırlık daha önemli olabilir:

• Minimum: 3-4 SSCI makale (başlıca yazar), 1-2 kitap bölümü, 100 puan
• Rekabetçi: 5-6 SSCI makale (Q1-Q2), 1 kitap, 150+ puan
• Güçlü profil: 8+ SSCI makale (ağırlıklı Q1), 2+ kitap, 200+ puan

Makale Kalitesi Stratejileri

Strateji 1: Q1 Yoğun Yaklaşım (En Güvenli)

Bu strateji, az sayıda ancak çok yüksek kaliteli makaleler üzerine odaklanır:

Strateji 2: Q3-Q4 Yoğun Yaklaşım (Riskli)

Daha hızlı yayın yapmak için orta-düşük impact factor dergilerine odaklanmak:

Strateji 3: Karma Yaklaşım (Dengeli ve Tavsiye Edilen)

Q1, Q2 ve yardımcı yayın kaynakları kombinasyonu:

Makale Sayısı mı, Kalite mi? Jüri Perspektifi

ÜAK jürileri, makalelerin sayısından ziyade kalitesine bakar. Bunu bir akademisyen nasıl anlar?

Bu tablodan açıkça anlaşılıyor ki, 10 adet Q4 dergi makalesi, 3 adet Q1 dergi makalesinden daha az tercih edilir.

Doçentlik Sonrası: Profesörlüğe Yönelik Hedefler

Doçentliğe ulaştıktan sonra, profesörlük başvurusu için hedeflerinizi belirlemelisiniz. Profesörlük genellikle şunları gerektirir:

Alan-Spesifik Tavsiyeler

Tıp Alanında Çalışanlar İçin

Asistan hekimlik dönemi zaten akademik yayınları zorlayan bir dönemdir. Yayın destek hizmetlerini daha erkenden almak, hem tıp alanındaki doçentlik başvurusunuzu hızlandırabilir hem de yayın kalitesini artırabilir.

Mühendislik Alanında Çalışanlar İçin

Patent ve teknoloji transferi, makalelerle beraber ÜAK puanına katkıda bulunabilir. İstatistik analizi ve makale düzenleme hizmetleriyle çalışmanız, Q1 dergilerine kabul edilme şansınızı artırır.

Sosyal Bilimler Alanında Çalışanlar İçin

Sosyal bilimlerde kitaplar ve kitap bölümleri, makaleler kadar önemli olabilir. Kitap yazma süreci uzun olsa da, yayın destek hizmetleriyle bu süreci kısaltabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

• Makale Yazım Rehberi – Editverse
• Doçentlik Hazırlığı Danışmanlığı – Editverse
• Makale Düzenleme Hizmetleri – Editverse
• Yayın Destek Paketleri – Editverse
• ÜAK Resmi Puan Kriterleri