Tez Savunması Nasıl Yapılır? Sunum Planı ve Slayt Taslağı

Bu rehber, yüksek lisans ve doktora tez savunmasının resmî kurallarını, sunumun nasıl planlanacağını, örnek bir slayt taslağını ve jüri sorularına hazırlanmayı yönetmelik maddeleri ve sunum tasarımı üzerine yapılmış araştırmalar ışığında anlatır.

Aylarca, bazen yıllarca süren bir çalışmanın sınırlı süreli bir sunuma ve ardından gelen soru-cevap bölümüne sığdırılması, tez sürecinin en çok hazırlık gerektiren aşamalarından biridir. Oysa tez savunması nasıl yapılır sorusunun yanıtı büyük ölçüde bellidir: savunma, kuralları önceden bilinen ve iyi bir hazırlıkla büyük ölçüde öngörülebilir hale gelen bir sınavdır. Bu yazıda önce yönetmeliğin savunma hakkında ne söylediğini, ardından sunumu nasıl kuracağınızı, slaytlarınızı nasıl tasarlayacağınızı ve jüri sorularına nasıl hazırlanacağınızı ele alıyoruz.

Tez Savunması Hakkında Yönetmelik Ne Diyor?

Yükseköğretim kurumlarındaki tez sınavlarının temel çerçevesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile belirlenir. Yönetmeliğe göre öğrenci elde ettiği sonuçları senato tarafından belirlenen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur¹. Temel hükümler şunlardır¹:

Savunmadan önce danışman, tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşüyle tezi enstitüye teslim eder; enstitü tez için intihal yazılım programı raporu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir¹. Yani jüri, tezinizi benzerlik raporuyla birlikte okur. Benzerlik oranlarının nasıl yorumlandığını intihal oranı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Sunumun süresi, kıyafet, sunum dili ve tutanak biçimi gibi ayrıntılar yönetmelikte düzenlenmez; bunlar üniversitenizin senato yönetmeliği, enstitü yönergeleri ve jüri başkanının uygulamasıyla belirlenir. Bu nedenle sunumu hazırlamaya başlamadan önce danışmanınıza ve enstitünüze sunum için ayrılan süreyi mutlaka sorun.

Sunumu Planlamak: Bir Hikâye Gibi Kurun

Bourne, iyi bir bilimsel sunum için önerdiği on kuralda sunumun bir hikâye gibi düşünülmesini önerir: açık bir başlangıç, gelişme ve ana mesajın net anlaşıldığı güçlü bir kapanış². Aynı makaledeki iki kural tez savunması için özellikle önemlidir²:

• Az, çoktur: Deneyimsiz sunucuların sık yaptığı hata, ne kadar çok şey bildiklerini kanıtlamak için fazla şey anlatmaya çalışmaktır. Sonuçta ana mesaj kaybolur ve soru-cevap için ayrılan süre kısalır. Bilginiz, en iyi soru-cevap bölümünde ortaya çıkar.
• Ana mesaj kalıcı olmalı: Bourne’un ölçütüne göre dinleyiciler bir hafta sonra sunumunuzdan üç noktayı hatırlayabilmelidir; bu üç nokta sizin vurgulamak istediğiniz noktalar olmalıdır.

Bu nedenle slayt hazırlamadan önce şu üç cümleyi yazın: “Bu tezde … sorusunu yanıtladım.”, “Temel bulgum … oldu.”, “Bu bulgu … için önemlidir.” Sunumdaki her slayt bu üç cümleden birine hizmet etmelidir.

Örnek Slayt Taslağı

Bourne, dakika başına birden fazla görsel kullanılırsa slaytların fazla olduğunu ve sürenin aşılacağını belirten pratik bir kural önerir². Aşağıdaki taslak, 20 dakikalık bir sunum varsayımıyla hazırlanmış örnek bir plandır; enstitünüzün ya da jürinizin belirlediği süreye göre slayt sayısını ve süreleri orantılı olarak ölçekleyin.

Yedek slaytlar, jürinin sorabileceği ayrıntılar için en etkili hazırlıktır: Örneklem büyüklüğü hesabı, ek alt grup analizleri ya da ölçeğin güvenirlik değerleri gibi bilgileri ana sunuma koymadan yanınızda bulundurursunuz.

Slayt Tasarımı: Araştırmalar Ne Gösteriyor?

Mayer, öğrenme bilimine dayanan ve kanıtlarla desteklenen on çoklu ortam tasarım ilkesini Amerikan Psikoloğu (American Psychologist) dergisinde özetlemiştir³. Bu ilkelerin gerçek bir tıp dersinde sınandığı iki çalışma, slayt tasarımının dinleyicinin anlamasına etkisini somut olarak göstermektedir:

• 2011’de yayımlanan çalışmada şok konulu bir ders, bir grup öğrenciye klasik slaytlarla (n = 39), diğer gruba Mayer’in ilkelerine göre düzenlenmiş slaytlarla (n = 91) anlatılmıştır. Düzenlenmiş slayt grubunda hatırlama ve toplam puanlardaki artış istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur⁴.
• 2013’te yayımlanan izlem çalışmasında madde işaretli klasik bir PowerPoint dersi (n = 37) ile aynı içeriğin yeniden tasarlanmış slaytlarla anlatıldığı ders (n = 43) karşılaştırılmıştır. Düzenlenmiş slayt grubu hem hemen sonraki testlerde hem de 1 ve 4 hafta sonraki gecikmeli hatırlama ve aktarım testlerinde daha yüksek puan almıştır; etki büyüklükleri d = 0,76 ile d = 1,49 arasındadır⁵. Cohen’in ölçütüne göre d = 0,8 ve üzeri büyük etki kabul edilir⁶.

Bu bulguların tez sunumuna pratik karşılığı şöyle özetlenebilir. Aşağıdaki öneriler Mayer’in ilkelerinden türetilmiştir³:

• Gereksiz öğeleri çıkarın (tutarlılık): Dekoratif görseller, arka plan desenleri ve konuyla ilgisiz animasyonlar dikkati dağıtır.
• Önemli olanı işaretleyin (işaretleme): Grafikte vurgulamak istediğiniz çubuğu veya çizgiyi renkle ayırın; slayt başlığını bulgunun kendisi olarak yazın (örneğin “Müdahale grubunda ağrı skoru daha düşüktü”).
• Söylediğinizi slayta yazmayın (gereksiz tekrar): Uzun paragrafları okumak yerine kısa başlık ve görsel kullanın; açıklamayı sözlü yapın.
• Yazı ile görseli yan yana koyun (mekânsal yakınlık): Grafik etiketlerini ayrı bir açıklama kutusu yerine doğrudan ilgili öğenin yanına yerleştirin.
• Bölümlere ayırın (bölümleme): Karmaşık bir yöntemi tek slayta sıkıştırmak yerine birkaç adıma bölün.

Slayt başlığını konu adı yerine bulgunun kendisini söyleyen bir cümle olarak yazıp altına bu cümleyi kanıtlayan grafiği koymaya “iddia-kanıt” (assertion-evidence) yaklaşımı denir. Garner ve arkadaşlarının 2011 tarihli bildirisi, bu biçimde hazırlanmış slaytların daha karmaşık kavramlarda daha iyi anlama ve hatırlamayla ilişkili göründüğünü bildirmiştir; yalnızca basit sayısal bilgilerin hemen ardından hatırlanmasında klasik slaytlar daha iyi sonuç vermiştir⁷. Grafikler için de benzer bir uyarı geçerlidir: Rougier ve arkadaşları, sözlü sunumda bir şeklin sınırlı süre gösterildiğini ve uzaktan izlendiğini hatırlatarak şeklin sade tutulmasını, mesajın görsel olarak öne çıkarılmasını, çizgilerin kalın, noktaların ve yazıların büyük, renk karşıtlığının güçlü olmasını ve dikey yazıdan kaçınılmasını önerir⁸. Tezdeki ayrıntılı şekli olduğu gibi slayta taşımak yerine sunum için sadeleştirilmiş bir sürüm hazırlayın.

Prova: Sunumu Önce Kendi Ekibinize Yapın

Bourne, önemli bir sunumun meslektaşlardan oluşan bir dinleyiciye ilk kez yapılmaması gerektiğini, önce daha anlayışlı olan ama yine de belirgin tutarsızlıkları gösterecek araştırma ekibine sunulmasını önerir; laboratuvar toplantılarını bunun için uygun bir ortam olarak görür². Aynı makalede sunumu prova etmek, süreyi ölçmek ve kendi sunumlarınızın ses veya video kaydını izlemek ayrı kurallar olarak yer alır². Pratik bir plan:

1. Savunmadan yaklaşık iki hafta önce slaytları danışmanınıza gönderin.
2. Bir hafta önce araştırma grubunuza ya da arkadaşlarınıza tam süreli bir deneme sunumu yapın; süre tutun ve soru sormalarını isteyin.
3. Deneme sunumunu kaydedin ve izleyin; tekrarlayan dolgu sözcüklerini, slayta dönük konuştuğunuz anları not edin.
4. Savunmadan bir gün önce salonu, projeksiyonu ve sunum dosyanızın farklı bir bilgisayarda açılıp açılmadığını kontrol edin; dosyanın PDF kopyasını da yanınızda bulundurun.

Jüri Soruları ve Yanıtlama Stratejisi

Yönetmeliğe göre sınav, sunumun ardından gelen soru-cevap bölümünü de kapsar¹. Jüri soruları genellikle tezin kendi bölümlerinden doğar. Aşağıdaki soru türlerine kısa, kaynaklı yanıtlar hazırlayın:

• Özgünlük: Bu çalışma literatüre ne katıyor; benzer çalışmalardan farkı nedir?
• Yöntem: Neden bu tasarımı seçtiniz? Örneklem büyüklüğünü nasıl belirlediniz? Ölçüm aracının geçerlik ve güvenirliği nedir?
• İstatistik: Neden bu test? Varsayımlar sağlandı mı? Etki büyüklüğü ve güven aralığı nedir? (Bu konuyu tez istatistik analizi yazımızda ayrıntılı ele aldık.)
• Yorum: Bulgunuzu açıklayan başka bir neden olabilir mi? Gözlemsel bir çalışmada neden-sonuç ilişkisi kurabilir misiniz?
• Sınırlılık ve gelecek: Çalışmayı yeniden yapsaydınız neyi değiştirirdiniz? Bir sonraki adım ne olmalı?

Yanıtlarken soruyu sonuna kadar dinleyin, gerekirse kısaca kendi sözcüklerinizle tekrar edin ve doğrudan yanıtla başlayın. Bilmediğiniz bir konuda tahmin yürütmek yerine bunu açıkça belirtmek ve nasıl yanıt arayacağınızı söylemek, savunmada daha güven verici bir tutumdur. Bourne de sunumda dinleyiciden daha az bildiğiniz bir konuya girmeyi, planlanan akıştan sapmanın daha da kötü bir biçimi olarak değerlendirir².

Savunmadan Sonra: Düzeltme ve Teslim

Jüri düzeltme kararı verdiyse, düzeltme istenen her noktayı bir tabloya dökün ve tezde nerede, nasıl değişiklik yaptığınızı gösterin; yeniden savunma aynı jüri önünde yapılacağı için bu tablo jürinin işini kolaylaştırır. Yüksek lisansta en geç üç ay, doktorada en geç altı ay içinde yeniden savunmanız gerekir¹. Tez kabul edildiyse ciltlenmiş en az üç kopyayı sınav tarihinden itibaren bir ay içinde enstitüye teslim etmeniz gerekir; enstitü yönetim kurulu bu süreyi talep halinde en fazla bir ay uzatabilir¹. Mezuniyet tarihi, tezin jüri tarafından imzalanmış nüshasının teslim edildiği tarihtir¹.

Kanıta dayalı kısa kontrol listesi

• Sunum süresini ve kurallarını enstitünüzden ve danışmanınızdan öğrenin; yönetmelik süre belirlemez¹.
• Sunumu üç ana mesaj etrafında bir hikâye gibi kurun².
• Dakika başına birden fazla slayt kullanmayın².
• Dekoratif öğeleri çıkarın, önemli bulguyu görsel olarak işaretleyin, slaytı okumayın^3,4,5.
• Slayt başlığını bulguyu söyleyen bir cümle olarak yazın; tez şekillerini sunum için sadeleştirin^7,8.
• Slaytları yüklemeyin; ayrıntıları yedek slaytlara koyun².
• Sunumu önce kendi ekibinize yapın, süreyi ölçün ve kaydınızı izleyin².
• Düzeltme kararında süreleri takip edin: yüksek lisans 3 ay, doktora 6 ay¹.

Destek

Savunma öncesinde tezinizin dilini, biçimini ve kaynaklarını son kez gözden geçirmek ya da jüri düzeltmelerinden sonra metni yeniden gözden geçirtmek isterseniz aşağıdaki hizmetlerimize göz atabilirsiniz. Ekibimizde PhD ve MD düzeyinde alan uzmanları ve akademik editörler birlikte çalışır. Tezin bilimsel içeriği ve savunması her zaman öğrenciye aittir; herhangi bir kabul, sonuç veya süre taahhüdü vermiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği. Resmî Gazete, 20.04.2016, Sayı 29690 (son değişiklik: 06.03.2026, Sayı 33188), madde 9, 10, 22 ve 23. mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Bourne PE. Ten simple rules for making good oral presentations. PLoS Comput Biol. 2007;3(4):e77. doi.org/10.1371/journal.pcbi.0030077; PMID: 17500596
3. Mayer RE. Applying the science of learning: evidence-based principles for the design of multimedia instruction. Am Psychol. 2008;63(8):760-9. doi.org/10.1037/0003-066X.63.8.760
4. Issa N, Schuller M, Santacaterina S, Shapiro M, Wang E, Mayer RE, et al. Applying multimedia design principles enhances learning in medical education. Med Educ. 2011;45(8):818-26. doi.org/10.1111/j.1365-2923.2011.03988.x; PMID: 21752078
5. Issa N, Mayer RE, Schuller M, Wang E, Shapiro MB, DaRosa DA. Teaching for understanding in medical classrooms using multimedia design principles. Med Educ. 2013;47(4):388-96. doi.org/10.1111/medu.12127; PMID: 23488758
6. Cohen J. A power primer. Psychol Bull. 1992;112(1):155-9. doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.155; PMID: 19565683
7. Garner J, Alley M, Wolfe K, Zappe S, Sawarynski L. Assertion-evidence slides appear to lead to better comprehension and recall of more complex concepts. 2011 ASEE Annual Conference & Exposition Proceedings. doi.org/10.18260/1-2–17510
8. Rougier NP, Droettboom M, Bourne PE. Ten simple rules for better figures. PLoS Comput Biol. 2014;10(9):e1003833. doi.org/10.1371/journal.pcbi.1003833; PMID: 25210732

İlgili Yazılar

• Tez İstatistik Analizi: Jüri Ne Bekler? Yöntem ve Bulgular Rehberi
• İntihal Oranı Kaç Olmalı? Tez ve Makalede Benzerlik Eşikleri
• Tıpta Uzmanlık Tezi Nasıl Yazılır? 10 Adımlı Rehber
• İngilizce Tez Nasıl Yazılır: Baştan Sona Kapsamlı Rehber