Desk Reject Ne Demek? Nedenleri ve Nasıl Önlenir

Desk reject, makalenizin hakemlere gönderilmeden editör tarafından reddedilmesidir; en sık nedenleri yenilik eksikliği ve dergi kapsamı dışında kalmaktır ve bunların birçoğu gönderim öncesinde fark edilebilir.

Gönderim sisteminden “Unfortunately, we are unable to consider your manuscript further” diye başlayan bir e-posta geldiğinde çoğu araştırmacının aklına ilk gelen soru şudur: desk reject ne demek ve neden hakem görüşü bile alınmadı? Bu yazıda desk reject kavramını resmî editörlük ilkeleri ve Türk dergilerinin yayımlanmış politikalarıyla tanımlıyor, editörlerin ön değerlendirmede neye baktığını hakemli çalışmalardaki gerçek verilerle gösteriyor ve gönderim öncesinde uygulayabileceğiniz kanıta dayalı bir kontrol listesi sunuyoruz. Yazıdaki her sayı, Kaynaklar bölümünde listelenen bir yayından ya da resmî sayfadan alınmıştır.

Desk Reject Ne Demek?

Desk reject (Türkçede “editör ön değerlendirmesinde ret”, “hakeme gönderilmeden ret” ya da “masa başı ret” olarak da karşılanır), derginin editörünün makaleyi dış hakem sürecini başlatmadan reddetmesidir. Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi (ICMJE), hakemli bir derginin gönderilen makaleleri hakeme gönderme zorunluluğu olmadığını ve editörlerin kararlarını makalenin dergiyle ilgisine, özgünlüğüne, kalitesine ve önemli sorulara kanıt katkısına dayandırması gerektiğini belirtir¹. Aynı metne göre editoryal kararlar, makalenin kalitesiyle ilgisi olmayan konulardan, örneğin dergiye uygunluktan da etkilenebilir¹.

Türkiye’den resmî bir tanım da mevcuttur. TÜBİTAK tarafından yayımlanan Turkish Journal of Medical Sciences, yayın politikasında “desk rejection/early decision” olarak adlandırdığı hakem öncesi reddin tipik olarak şu durumlarda gerçekleştiğini yazar: gönderimin dergi kapsamı dışında olması, hakem değerlendirmesini haklı çıkaracak bilimsel titizlikten yoksun olması, biçim gereksinimlerini karşılamaması, ön dil kontrolünden ikinci kez geçememesi ve teknik kontrol sonrasında istenen destekleyici belgelerin ikinci kez ya da belirtilen süre içinde gönderilmemesi². Bu tanım, desk reject’in yalnızca bilimsel bir yargı olmadığını; idari ve biçimsel eksiklerin de aynı sonuca yol açabildiğini açıkça gösterir.

Desk reject, hakem sürecinden sonra gelen retten farklıdır. Indian Journal of Psychological Medicine’ın 2018–2020 dönemine ait 898 ret raporunu inceleyen Menon ve arkadaşları, retlerin 627’sinin (%69,8) hakeme gönderilmeden verildiğini bildirmiştir³. Başka bir deyişle, bu dergide reddedilen her on makaleden yaklaşık yedisi editör masasını geçememiştir.

Editör Masasında Ne Olur? Ön Değerlendirme Adımları

Desk reject kararı genellikle hızlı verilir. Menon ve arkadaşlarının verisinde hakem öncesi ret kararına kadar geçen ortanca süre 3 gündür (çeyrekler arası aralık 1–5 gün)³. SciRev platformunda yazarların bildirdiği 3500 hakem süreci deneyimini analiz eden Huisman ve Smits, tıp alanında hakem öncesi retin ortalama 10 gün sürdüğünü, tüm alanlarda vakaların yarısında yazarın bir hafta içinde bilgilendirildiğini, ancak %17’sinde dört haftadan uzun beklediğini bulmuştur⁴. ICMJE de bir makaleyle ilerleme niyeti olmayan editörlerin, yazarların başka bir dergiye başvurabilmesi için reddi mümkün olan en kısa sürede bildirmeye çalışması gerektiğini vurgular¹.

Ön değerlendirmenin nasıl işlediğini görmek için iki Türk dergisinin yayımlanmış iş akışına bakmak yararlıdır:

• Balkan Medical Journal: Derginin yirmi adımlık değerlendirme akışı, editör sekreterinin teknik incelemesiyle başlar; ikinci adım baş editörün ilk incelemesidir ve bu adımda olası kararlar “anında ret, anında revizyon veya ileri değerlendirme” olarak tanımlanmıştır. Benzerlik kontrolü ve haftalık yayın kurulu toplantısı dış hakemlere gönderimden önce gelir. Dergi, teknik incelemenin genellikle birkaç gün içinde, ilk değerlendirmenin ise çoğu makale için 1–3 haftada tamamlandığını belirtir⁵.
• The Turkish Journal of Pediatrics: Editör ofisinin teknik kontrolü benzerlik taramasını (Turnitin veya iThenticate), biçim gereksinimlerini ve tüm form ve belgelerin eksiksizliğini kapsar. Ardından baş editör; derginin amaç ve kapsamına uyumu, yayın kalitesini, dil kalitesini, etik standartları ve çıkar çatışmasını değerlendirir ve makaleyi ya reddeder ya da alan editörlerine yönlendirir⁶.

Pakistan Journal of Medical Sciences editörleri ise yeni gönderimleri çoğunlukla iki hafta içinde incelediklerini, kararı çoğu zaman özeti okuyarak verdiklerini ve makalelerin %70–80’inin bu aşamadan sonra ileri değerlendirmeye alınmadığını yazmıştır⁷. Bu nedenle başlık, özet ve kapak mektubu, editörün gördüğü ilk ve bazen tek metindir.

Desk Reject Nedenleri: Veriler Ne Gösteriyor?

Hakem öncesi ret nedenlerini sistematik olarak sınıflandıran sınırlı sayıda çalışma vardır. Menon ve arkadaşlarının içerik analizi, 627 desk reject kararında editörlerin yazdığı gerekçeleri önceden tanımlanmış bir kodlama çerçevesiyle sınıflandırmıştır³. Aşağıdaki grafik, bu çalışmanın Tablo 2’sindeki sayıları göstermektedir.

Grafik, desk reject’in büyük ölçüde iki “stratejik” soruna dayandığını gösteriyor: çalışmanın yeni bir şey söylemediği izlenimi ve yanlış dergi seçimi. Yazarlar, ilk yazarın psikiyatrist olduğu makalelerin dergi kapsamı dışında kalma olasılığının anlamlı olarak daha düşük olduğunu da raporlamıştır; bu bulgu, derginin okur kitlesini tanımanın önemini destekler³. Aynı çalışmada hakem sonrası retlerde ise yöntemin yetersiz anlatımı (%50,7) ve zayıf yazım (%45,2) öne çıkmıştır³. Kısacası, editör masasında “neden bu dergide ve neden şimdi?” sorusu, hakem masasında ise “nasıl yapıldı ve nasıl anlatıldı?” sorusu belirleyicidir.

Pakistan Journal of Medical Sciences editörlerinin listesi de benzer bir tablo çizer: derginin yazım kurallarına uyulmaması, gereğinden uzun metin ve fazla sayıda tablo, zayıf İngilizce, kapsam dışı konu, eski ve yetersiz literatür taraması, kayıt altına alınmamış klinik çalışmalar ve etik kurul onayının sunulmaması⁷.

Desk reject kararının kısmen öznel olduğunu da bilmek gerekir. International Journal of Public Health’in üç baş editörü 30 makaleyi birbirinden bağımsız değerlendirdiğinde, tam uzlaşı yalnızca %43 oranında sağlanmış; birbirlerinin görüşlerini öğrendikten sonra bu oran %67’ye çıkmıştır. Anlaşmazlığın temel kaynağı “yenilik” ve “özgünlük” gibi yumuşak ölçütlerdir; editörlerin bireysel ön değerlendirme ret oranları da %47, %80 ve %60 gibi geniş bir aralıkta değişmiştir⁸. Bu bulgu, yeniliği editöre açıkça göstermenin neden bu kadar önemli olduğunu açıklar: Yenilik okura bırakılırsa, değerlendirme kişiden kişiye değişebilir.

Türk Dergilerinin Ön Değerlendirmede Kontrol Ettikleri

Aşağıdaki tablo, yukarıda alıntılanan üç derginin resmî sayfalarında açıkça yazan ön değerlendirme ölçütlerini bir araya getirir. Bu ölçütler dergiden dergiye değişir; gönderim yapacağınız derginin güncel yazar yönergesini mutlaka ayrıca okuyun.

Desk Reject’i Önlemek İçin Gönderim Öncesi Kontrol Listesi

Aşağıdaki adımların her biri, yukarıda özetlenen verilerdeki ret nedenlerinden birini hedefler. Hiçbir adım kabulü garanti etmez; ancak editörün makaleyi “hakeme değer” bulmasını engelleyen önlenebilir hataları azaltır.

1. Dergiyi kapsam metninden değil, yayımlanmış makalelerinden tanıyın. Kapsam dışı olmak, incelenen desk reject kararlarının %17,4’ünde gerekçe olarak yazılmıştır³; editörler, yazarların amaç ve kapsamı okumadan gönderim yaptığını ayrıca vurgulamaktadır⁷.
2. Yeniliği ilk paragrafta ve özette açıkça söyleyin. Yenilik veya özgünlük eksikliği, desk reject kararlarının yarısından fazlasında (%51,8) gerekçe olarak geçmektedir³ ve editörler arası uzlaşmazlığın en büyük kaynağıdır⁸. “Bilinen nedir, eksik olan nedir, bu çalışma neyi ekliyor?” sorularının yanıtı ilk sayfada yer almalıdır.
3. Tasarımın iddianızı taşıyıp taşımadığını kontrol edin. Hedeflenen amaca uygun olmayan tasarım, örneğin kesitsel bir çalışmadan nedensellik çıkarımı yapmak, desk reject gerekçeleri arasında yer almıştır³. Sonuç cümlelerinizi tasarımınızın izin verdiği düzeyde kurun.
4. Etik kurul onayını ve gerekiyorsa klinik çalışma kaydını eksiksiz sunun. Etik kurul onayı veya bilgilendirilmiş onam eksikliği desk reject kararlarının %5,9’unda gerekçe olmuştur³; kayıt dışı klinik çalışmalar ve onayın sunulmaması editör listelerinde de yer alır⁷.
5. Yazar yönergesini satır satır uygulayın ve tüm belgeleri yükleyin. Biçim gereksinimlerinin karşılanmaması ve istenen belgelerin süresinde gönderilmemesi, resmî olarak tanımlanmış desk reject nedenleridir^2,6.
6. Dili gönderimden önce düzeltin. Zayıf sunum desk reject gerekçelerinin %5,3’ünde yer almıştır³; dil kalitesi baş editörün ön incelemesinde açıkça değerlendirilen ölçütlerden biridir⁶. Dil düzenlemesi tek başına kabulü sağlamaz, ancak editörün içeriğe odaklanmasını kolaylaştırır.
7. Kaynaklarınızı ve önceki çalışmalarınızı açıkça gösterin. Benzerlik taraması ön değerlendirmenin rutin bir parçasıdır^2,5,6. Önceki yayınlarınızla veya tezinizle örtüşmeyi editöre önceden açıklamak, ICMJE’nin kapak mektubundan beklediği bilgiler arasındadır⁹.

Kapak Mektubu: Editörün İlk Okuduğu Metin

Kapak mektubu, editörün ön değerlendirmede gördüğü ilk metinlerden biridir ve ICMJE bu belgenin içeriğini açıkça tanımlar. ICMJE’ye göre makale bir kapak mektubu veya doldurulmuş bir dergi gönderim formuyla birlikte gönderilmeli ve şu bilgileri içermelidir⁹:

• Aynı veya çok benzer çalışmanın mükerrer yayın sayılabilecek tüm gönderimleri ve önceki raporları hakkında editöre eksiksiz bir açıklama,
• Bilgi makalede veya yazar formunda yer almıyorsa, çıkar çatışmasına yol açabilecek mali veya diğer ilişkilere dair bir beyan,
• Gerekiyorsa makalenin tüm yazarlarca okunup onaylandığını ve yazarlık ölçütlerinin karşılandığını belirten bir yazarlık beyanı,
• Revizyonlar ve prova onayı konusunda diğer yazarlarla iletişimden sorumlu yazarın iletişim bilgileri.

ICMJE ayrıca mektubun, makalenin dergideki hangi makale türüne veya biçimine karşılık geldiği gibi editöre yardımcı olabilecek ek bilgileri vermesini önerir⁹. Bu zorunlu ögelere ek olarak, iki ya da üç cümleyle çalışmanın neyi yeni kıldığını ve neden bu derginin okurunu ilgilendirdiğini yazmak, desk reject verilerindeki en sık iki nedeni (yenilik ve kapsam) doğrudan karşılar³.

Desk Reject Aldıysanız Ne Yapmalı?

Desk reject, makalenin bilimsel değerine dair kesin bir hüküm değildir. ICMJE, editoryal kararların dergiye uygunluk gibi kaliteyle ilgisi olmayan nedenlerden etkilenebileceğini kabul eder¹; Pakistan Journal of Medical Sciences editörleri de hakeme gönderilmeyen makalelerin bir kısmının çok iyi nitelikte olabildiğini, ancak derginin tüm gönderimleri değerlendirecek kapasitesinin bulunmadığını yazar⁷. Önerilen adımlar şunlardır:

• Gerekçeyi sınıflandırın: Ret mektubundaki ifade kapsam veya öncelikle mi, yoksa yöntem veya sunumla mı ilgili? Kapsam gerekçesi daha uygun bir dergi seçmeyi, yöntem veya sunum gerekçesi ise yeniden göndermeden önce makaleyi düzeltmeyi gerektirir³.
• İtirazı yalnızca somut bir gerekçe varsa düşünün: Balkan Medical Journal itiraz ve şikâyetlerin COPE yönergeleri çerçevesinde yayın kurulu tarafından ele alındığını ve itirazların makalenin bilimsel içeriğine dayanması gerektiğini belirtir¹⁰. The Turkish Journal of Pediatrics ise itiraz mektubunun gerekçeleri, teknik hataları ve ek kanıtları içermesini ister ve editörlerin bir ay içinde yanıt vereceğini yazar⁶.
• Bir sonraki dergiye uyarlayın: Kapak mektubunu, özeti ve biçimi yeni derginin yönergesine göre güncelleyin; önceki gönderimlere dair beyan gereksinimlerini kontrol edin⁹.
• Duygusal tepkiyi normal kabul edin: Türkiye’deki 15 üniversiteden 27 akademisyenle yürütülen fotoses (photovoice) çalışması, katılımcıların hem desk reject hem de hakem sonrası retlere olumsuz duygusal tepkiler verdiğini; kabullenme, destek arama, planlama ve olumlu yeniden çerçeveleme gibi yaklaşım odaklı başa çıkma stratejileri kullandığını göstermiştir¹¹.

Destek

Makalenizi gönderim öncesinde hedef derginin yönergelerine göre gözden geçirmek veya editöre yönelik kapak mektubunuzu güçlendirmek isterseniz aşağıdaki hizmetlerimize göz atabilirsiniz. Bilimsel içerik ve yazarlık her zaman araştırmacıya aittir; aldığınız dil ve editörlük desteğini makalenizin teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz. Herhangi bir kabul, sonuç veya benzerlik oranı taahhüdü vermiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Recommendations: Responsibilities in the Submission and Peer-Review Process. icmje.org/…/responsibilities-in-the-submission-and-peer-peview-process.html (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK. Turkish Journal of Medical Sciences: Publishing Policy & Ethics. journals.tubitak.gov.tr/medical/policies.html (Erişim: Ekim 2026)
3. Menon V, Varadharajan N, Praharaj SK, Ameen S. Why do manuscripts get rejected? A content analysis of rejection reports from the Indian Journal of Psychological Medicine. Indian J Psychol Med. 2022;44(1):59-65. doi.org/10.1177/0253717620965845; PMID: 35509668
4. Huisman J, Smits J. Duration and quality of the peer review process: the author’s perspective. Scientometrics. 2017;113(1):633-50. doi.org/10.1007/s11192-017-2310-5; PMID: 29056794
5. Balkan Medical Journal. Journal Policies. balkanmedicaljournal.org/policies (Erişim: Ekim 2026)
6. The Turkish Journal of Pediatrics. Review Process. turkjpediatr.org/reviewProcess (Erişim: Ekim 2026)
7. Jawaid SA, Jawaid M. Common reasons for not accepting manuscripts for further processing after editor’s triage and initial screening. Pak J Med Sci. 2019;35(1):1-3. doi.org/10.12669/pjms.35.1.28; PMID: 30881386
8. Künzli N, von dem Knesebeck O, Madarasova Geckova A, Park S, Woodrow C. Desk rejection decisions – do co-editors-in-chief of this journal agree? Int J Public Health. 2026;71:1608909. doi.org/10.3389/ijph.2026.1608909; PMID: 41835308
9. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Recommendations: Sending the Manuscript to the Journal. icmje.org/…/sending-the-submission.html (Erişim: Ekim 2026)
10. Balkan Medical Journal. Author Guidelines: Appeals and Complaints. balkanmedicaljournal.org/for-authors (Erişim: Ekim 2026)
11. Argan M, Dinç H, Tokay Argan M, Özer A. What does rejection look like? A photovoice study on emotions and coping regarding manuscript rejection. Curr Psychol. 2024;43(17):15983-6001. doi.org/10.1007/s12144-023-04253-5; PMID: 36684459

İlgili Yazılar

• SCI Dergiler İçin İngilizce Makale Düzenleme: Türk Makaleleri Neden Desk Reject Oluyor?
• Q1 Dergide Makale Nasıl Yayınlanır: Türk Araştırmacılar İçin Adım Adım Rehber
• Hakem Yorumlarına Nasıl Cevap Verilir: Pratik Rehber ve Örnekler