Bu rehber, dergiden gelen “major revision” ve “minor revision” kararlarının ne anlama geldiğini, revizyonun nasıl planlanacağını ve hakem yanıt mektubunun nasıl yazılacağını yayımlanmış veriler ve dergilerin resmî kurallarıyla açıklar.
Aylar süren bekleyişin ardından e-postanızdaki karar satırında “major revision” ifadesini görmek çoğu araştırmacıda karışık duygular uyandırır: Makale reddedilmemiştir, ama kabul de edilmemiştir. Doğru okunduğunda bu karar, editörün çalışmanıza koşullu bir yatırım yapmaya hazır olduğunu ve sizden belirli koşulları yerine getirmenizi beklediğini gösterir4. Bu yazıda major revision ne demek, minor revision ile farkı nedir, revizyon sonrası makaleyi hangi olasılıklar bekler ve yanıt mektubu nasıl hazırlanır sorularını, dergilerin resmî kurallarına ve yayımlanmış verilere dayanarak ele alıyoruz.
Dergi Karar Türleri: Major ve Minor Revision Nerede Durur?
Hakem değerlendirmesinin ardından editör kararı çoğunlukla dört temel kategoriden birine girer. Örneğin PLOS ONE, editörlerin kullanabildiği karar türlerini “Reject, Major revision, Minor revision, Accept” olarak sıralar2. TÜBİTAK’ın yayımladığı Turkish Journal of Chemistry de hakemlerin küçük revizyon, büyük revizyon, revizyonsuz kabul veya ret önerebileceğini belirtir6. Karar adları dergiden dergiye küçük farklar gösterse de anlamları benzerdir:
| Karar | Ne anlama gelir? | Tipik beklenti |
|---|---|---|
| Accept (kabul) | Makale bu hâliyle yayına uygun bulunmuştur. | Yayın öncesi biçim ve dosya kontrolleri2 |
| Minor revision (küçük revizyon) | Makale büyük ölçüde hazırdır; dil, açıklık, eksik ayrıntı veya küçük analiz düzeltmeleri istenir. | Dergiye göre revize metin editör tarafından değerlendirilir ya da yeniden hakeme gönderilir2 |
| Major revision (büyük revizyon) | Konu dergiye uygundur ancak yöntem, analiz, yorum veya yapı düzeyinde esaslı değişiklik gerekir4. | Dergiye göre revize metin yeniden hakem değerlendirmesine girebilir; sonuç kabul, yeni bir revizyon ya da ret olabilir1,2 |
| Reject (ret) | Makale bu dergide yayımlanmayacaktır. | Geri bildirimlere göre metni güçlendirip başka bir dergiye gönderme |
Bu iki revizyon kararı arasındaki temel fark, istenen değişikliğin derinliğidir. Minor revision genellikle metnin bilimsel iskeletine dokunmayan düzeltmeleri kapsar. Major revision ise çoğu zaman yöntemin açıklanması, ek analiz, yeniden yorumlama veya bölümlerin yeniden yapılandırılması gibi makalenin okunuşunu etkileyebilecek değişiklikler ister. Nakayama, major revision kararını editör ve hakemlerin “koşullu bir yatırımı” olarak tanımlar: Konu ilgilidir ve soru dergiye uygundur, ancak makale henüz yayına hazır değildir4.
Veriler Ne Söylüyor? İlk Karar ve Revizyon Sonrası Kabul
Revizyon kararlarının gerçekte nasıl sonuçlandığını gösteren yayımlanmış veriler sınırlıdır; ancak bazı dergiler kendi süreçlerini şeffaf biçimde analiz etmiştir. American Journal of Roentgenology (AJR), Temmuz–Aralık 2012 döneminde gelen 696 özgün araştırma makalesini incelemiştir. Yeni gönderimlere verilen ilk kararlar şöyledir: kabul %0,3, minor revision %8,5, major revision %19,7, hakem değerlendirmesi sonrası ret %65,1 ve hakeme gönderilmeden ret %6,51.
Aynı çalışmada, birinci ve ikinci yeniden gönderimlerde major revision kararı almış makalelerin %40,0–55,2’si, minor revision kararı almış makalelerin ise %91,5–94,7’si kabul edilmiştir1. Birinci gönderimde major revision kararı alan makalelerin %84,7’si, minor revision kararı alanların %98,3’ü ise sonunda kabul edilmiştir1. Bu veri tek bir dergiden ve belirli bir dönemden gelmektedir; sizin derginizdeki oranlar farklı olabilir. Yine de iki önemli mesaj taşır: İlk turda doğrudan kabul çok nadirdir ve major revision, kabule giden yolda önemli bir eşik olsa da sonucu garanti etmez.
Bu nedenle major revision kararını ne “neredeyse kabul edildi” ne de “kibarca reddedildi” şeklinde okumak doğrudur. Nakayama’nın da vurguladığı gibi, kararı neredeyse kabul sanıp aceleyle yüzeysel değişiklik yapmak ya da yumuşatılmış bir ret sanıp eksik yanıt vermek, aynı hatanın iki farklı yüzüdür4.
Karar Mektubunu Okuma ve Revizyonu Planlama
İlk okumada duygusal tepki vermek doğaldır. Nakayama, yorumları mesafeli bir gözle okumayı ve tek tek maddelerin arkasındaki yapısal sorunu görmeyi önerir; yorumlara yalnızca işaretlenecek bir kontrol listesi gibi yaklaşmaya karşı uyarır4. Kaynaklardaki ilkelere dayanarak şu sıra izlenebilir:
- Karar mektubunu ve yorumları mesafeli bir gözle okuyun. Yorumların ardındaki yapısal sorunu görmek, madde madde düzeltmekten daha önemlidir4.
- Yorumları bir tabloya aktarın. Her yorumu numaralandırın; birden fazla konu içeren yorumları alt maddelere bölün. Noble, her noktaya ayrı ayrı yanıt verilmesini ve çok konulu maddelerin parçalanmasını önerir5.
- Yorumları türüne göre sınıflandırın: yalnızca açıklama gerektirenler, ek analiz veya veri gerektirenler, katılmadığınız ve gerekçeli yanıt vereceğiniz noktalar. Öncelik, makalenin çerçevesini ve katkısını ilgilendiren temel kaygılara verilmelidir4.
- Süreyi hesaplayın. Dergilerin revizyon süreleri farklıdır. Örneğin PLOS Genetics, major revision için 60 gün, minor revision için 30 gün süre tanır ve kısa süreli uzatım verebildiğini belirtir3. Kendi derginizin karar mektubundaki tarihi esas alın; süre yetmeyecekse editöre son tarihten önce yazın3.
- Ortak yazarlarla birlikte karar verin. Önce seçenekleri ve maliyet-yarar dengesini tartıştığınız bir iç taslak, ardından hakemlerin göreceği ayrı bir yanıt belgesi hazırlayın5.
Pratik İpucu
Revizyon sırasında Yöntem ile Bulgular arasında yeni bir tutarsızlık doğabilir: Eklediğiniz analiz yeni bir tablo getirir, tablo numaraları kayar, özet ve sonuç cümlesi eski hâliyle kalır. Tüm değişiklikler bittikten sonra özet, tablo ve şekil numaraları, kaynak listesi ve satır numaralarını son bir kez birlikte kontrol edin.
Revize Gönderimde Hangi Dosyalar İstenir?
Dergiler revizyonla birlikte genellikle üç temel belge ister. PLOS Genetics bunları açıkça sıralar: temiz (değişiklikleri işlenmiş) makale dosyası, değişiklikleri gösteren işaretli kopya ve hakemlere yanıt belgesi; güncellenmişse şekiller ve ek dosyalar da ayrıca yüklenir3. Aynı sayfa, değişiklikleri göstermenin en iyi yolu olarak Microsoft Word’deki “Değişiklikleri İzle” özelliğini önerir ve yanıt belgesinde her hakemin ve editörün her yorumuna yanıt verilmesini, yapılan değişikliklerin listelenmesini ister3.
Türkiye’den bir örnek de aynı yaklaşımı gösterir. Turkish Journal of Chemistry, yazarların hakem yorumlarını ele almasını ve yaptıkları değişiklikleri satır numaraları ve yapılan değişikliğin tam ifadesiyle ayrıntılandırmasını ister; bu koşulları karşılamayan revizyonların düzeltilmek üzere yazarlara geri gönderileceğini belirtir6. Bu nedenle revizyondan önce derginizin yazar rehberini ve karar mektubundaki teknik talimatları dikkatle okuyun.
Hakem Yanıt Mektubu Nasıl Yazılır?
Yanıt mektubu, revizyonun en az makale kadar önemli parçasıdır; çünkü editör ve hakemler değişiklikleri önce bu belge üzerinden değerlendirir. Noble’ın “hakemlere yanıt için on basit kural” makalesi bu konuda yol gösteren bir rehberdir5. Kuralları uygulamaya dönük olarak şöyle özetleyebiliriz:
- Kısa bir genel özetle başlayın, ardından hakem yorumlarının tamamını alıntılayıp her birinin altına yanıtınızı yazın5.
- Her yoruma, mümkünse doğrudan bir yanıtla başlayın (“Katılıyoruz”, “Evet, analiz eklendi”); ayrıntıyı sonra verin5.
- Yanıtı kendi içinde anlaşılır kılın: Metne eklediğiniz cümleleri yanıt belgesine de alıntılayın, böylece hakem makaleyi açmadan değişikliği görebilsin5.
- Yazı biçimiyle yol gösterin: Hakem yorumu, yanıtınız ve metinden alıntılanan değişiklik farklı yazı tipi, renk veya girintiyle ayrılmalıdır5.
- Hakem anlamadıysa sorumluluğu üstlenin: Yanlış anlaşılma çoğu zaman metnin yeterince açık olmamasından kaynaklanır; metni netleştirip yeni hâlini alıntılayın5.
- Mümkün olduğunda isteneni yapın; ek analizin makaleye girmemesi gerektiğini düşünseniz bile sonucunu yanıtta raporlayın5.
- Gerekirse yanıtı iki kez yazın: İlk taslak içinizi dökmek içindir; gönderilecek olan ikinci, profesyonel sürümdür5.
Aşağıdaki tablo, yanıt belgesinin bir bölümünün nasıl görünebileceğini göstermek için hazırlanmış kurgusal bir örnektir. Uluslararası dergilerde yanıt mektubu makalenin diliyle, genellikle İngilizce yazılır; tablodaki ifadeler Türkçeye çevrilmiştir.
| Hakem yorumu (özet) | Yanıtın ilk cümlesi | Metindeki değişiklik |
|---|---|---|
| Örneklem büyüklüğünün nasıl belirlendiği açıklanmamış. | Katılıyoruz; güç analizi Yöntem bölümüne eklendi. | Yöntem, satır 112–118: kullanılan yazılım, α, güç ve etki büyüklüğü kaynağıyla birlikte |
| Karıştırıcı değişkenler için düzeltme yapılmamış. | Evet, çok değişkenli model eklendi. | Yeni Tablo 3 ve Bulgular, satır 201–215 |
| Tartışma bölümü literatürü yeterince kapsamıyor. | Önerilen iki çalışma ve son iki yılın ilgili yayınları eklendi. | Tartışma, satır 260–284; Kaynaklar 31–34 |
| Hakemin önerdiği ek analiz çalışmanın kapsamı dışında. | Analizi yaptık; sonuçlar ana bulguyu değiştirmedi ve ek dosyada sunuldu. | Ek Tablo S2; Sınırlılıklar, satır 301–305 |
Hakemle aynı fikirde değilseniz
Her yorumu kabul etmek zorunda değilsiniz; ancak her yoruma yanıt vermek zorundasınız. Katılmadığınız bir noktada saygılı bir dille gerekçenizi açıklayın ve mümkünse kaynakla destekleyin. Noble, hakemin anlamadığı bir noktanın makaleyi okuyacak diğer okurlar için de belirsiz olabileceğini hatırlatır; bu nedenle katılmasanız bile metinde kısa bir açıklama veya sınırlılık cümlesi eklemek çoğu zaman en iyi çözümdür5. Nakayama da yanıt formunun doğru kullanılmasını, değişikliklerin kolay bulunabilir olmasını ve hakem emeğine saygı gösterilmesini vurgular4.
Hakem kendi yayınlarına atıf istiyorsa
Önerilen kaynak çalışmanızla doğrudan ilgiliyse eklemek metni güçlendirebilir. Ancak hakemlerin kendi makalelerine atıf yapılmasını bir gereklilik olarak önermesi ve editörün bunu zorunlu koşul olarak kabul etmesi, COPE (Committee on Publication Ethics) tarafından zorlayıcı atıf manipülasyonu örnekleri arasında anılmaktadır8. Böyle bir durumda kaynağı eklemek yerine konuyu yanıt mektubunda veya editöre yazacağınız ayrı bir notta nazikçe dile getirebilirsiniz5. COPE’nin hakemler için etik rehberi de hakem değerlendirmelerinin nesnel ve yapıcı olmasını, yazarlara açık ve yararlı geri bildirim sunmasını bekler7.
Yanıt belgesinin giriş bölümü
Yanıt belgesi, editöre hitap eden kısa bir girişle açılmalıdır. Bu bölümde hakemlere ve editöre teşekkür edilir, revizyonun ana hatları üç dört maddede özetlenir ve belgenin nasıl okunacağı açıklanır (örneğin “hakem yorumları italik, yanıtlarımız düz yazı, metne eklenen cümleler tırnak içinde verilmiştir”). Noble’ın ilk kuralı da tam olarak budur: önce genel bir özet, ardından yorumların tamamı ve her birinin altında yanıt5. Özet bölümü, revizyonun kapsamını tek bakışta gösterdiği için özellikle birden fazla hakemin bulunduğu dosyalarda editörün işini kolaylaştırır.
Girişte savunmacı bir dil kullanmaktan kaçının; bir hakemin eleştirisi nezaketsiz olsa bile karşılık nezaketli kalmalıdır5. “Hakemlerin değerli katkıları sayesinde makalemiz güçlenmiştir” gibi tek bir teşekkür cümlesi yeterlidir; asıl ikna gücü, yanıtların açıklığından ve değişikliklerin kolay bulunabilmesinden gelir4.
Revizyonda Sık Yapılan Hatalar
Editörlerin ve rehberlerin en sık dile getirdiği sorunlar, büyük ölçüde yanıtın biçimi ve eksiksizliğiyle ilgilidir:
- Yorumların bir kısmını yanıtsız bırakmak. Hakemlerin sık yakındığı noktalardan biri, birden fazla konu içeren bir yorumun yalnızca bir bölümüne yanıt verilmesi veya bazı noktaların hiç yanıtlanmamasıdır5.
- “Düzeltildi” demekle yetinmek. Değişikliğin nerede ve nasıl yapıldığını göstermeyen yanıtlar, hakemi metinde arama yapmaya zorlar. Bazı dergiler bu nedenle satır numarası ve değişikliğin tam ifadesini açıkça şart koşar6.
- İşaretli kopyayı unutmak veya değişiklikleri gizlemek. PLOS Genetics gibi dergiler, değişiklikleri gösteren işaretli kopyayı revize gönderimin istenen bileşenleri arasında sayar3.
- Ek analiz istenen noktada yalnızca metin değiştirmek. Hakem yeni bir analiz istediyse sonucunu raporlamak, makaleye girmese bile yanıtta sunmak beklenir5.
- Son tarihi kaçırmak. Süre aşıldığında dosyanın ne olacağı derginin kararına kalır. PLOS Genetics gibi dergiler talep üzerine kısa uzatım verebildiğini açıkça belirtir; bu nedenle ihtiyacı son tarihten önce bildirmek en güvenli yoldur3.
- Revizyonla yeni hatalar eklemek. Yeni analizlerle değişen sayıların özet, tablo ve tartışmada güncellenmemesi, hakemin güvenini zedeler.
Revizyon Sonrası Süreç: Ne Olur?
Revize metin gönderildikten sonra karar süreci dergiye göre değişir. PLOS ONE’da revize makale çoğu durumda aynı akademik editöre atanır; editör kendi değerlendirmesi ve yanıt mektubunuza dayanarak yeni bir karar verebilir ya da dış hakemlerden yeniden görüş isteyebilir2. Major revision sonrasında revize metnin yeniden hakem değerlendirmesine girmesi ve ikinci bir revizyon turu istenmesi mümkündür. AJR verisinde birinci ve ikinci yeniden gönderimler ayrı ayrı izlenmiş, hatta üçüncü yeniden gönderime ulaşan makaleler de bulunmuştur; yani bazı makaleler birden fazla revizyon turundan geçmiştir1.
Hakemlerin sık yakındığı noktalardan biri bazı yorumların yanıtsız kalmasıdır5. Bu nedenle ilk revizyonda her yorumu kapatmak, aynı konuların ikinci turda yeniden gündeme gelme riskini azaltır. Revizyondan sonra ret kararı gelirse, hakem raporlarını kullanarak metni güçlendirip başka bir dergiye göndermek mümkündür; yeni dergiye geçerken kapak mektubunu ve biçimi o derginin kurallarına göre yeniden hazırlamayı unutmayın.
Kısa kontrol listesi
- Karar mektubundaki son tarihi ve teknik talimatları not ettiniz mi3?
- Her yorum numaralandırıldı ve tek tek yanıtlandı mı5?
- Her yanıt, metindeki değişikliğin yerini (satır, tablo, şekil) gösteriyor mu3,6?
- Temiz kopya, işaretli kopya ve yanıt belgesi ayrı dosyalar olarak hazır mı3?
- Katılmadığınız noktalarda gerekçe ve kaynak verdiniz mi5?
- Değişiklikler özet, tablolar, şekiller ve kaynak listesinde tutarlı ve kolay bulunabilir mi3,4?
Destek
Hakem yorumlarını sınıflandırmak ve yanıt mektubunu yapılandırmak için destek alabilirsiniz; metnin dil düzenlemesi ise Makale Düzenleme paketleriyle ayrıca alınabilir. Yanıtların bilimsel içeriği ve son kararlar her zaman yazarlara aittir; herhangi bir kabul, sonuç veya süre taahhüdü vermiyoruz. ICMJE ilkeleri, yazım yardımı ve dil editörlüğü gibi katkıları sağlayanların yazar olarak değil, katkıda bulunan olarak belirtilmesini önerir9; aldığınız desteği derginin kurallarına göre teşekkür bölümünde bildirmenizi öneririz.
Hakem Yanıt Mektubu Yazımı
Her hakem yorumuna ayrı ayrı yanıt yapısı, yapılan revizyonların net işaretlenmesi, itiraz edilen noktaların gerekçelendirilmesi ve dergi şablonuna uygun format.
Sık Sorulan Sorular
Kaynaklar
- Rosenkrantz AB, Harisinghani M. Metrics for original research articles in the AJR: from first submission to final publication. AJR Am J Roentgenol. 2015;204(6):1152-6. doi.org/10.2214/AJR.14.13944; PMID: 26001223
- PLOS ONE. Editorial and Peer Review Process. journals.plos.org/plosone (Erişim: Ekim 2026)
- PLOS Genetics. Revising Your Manuscript. journals.plos.org/plosgenetics (Erişim: Ekim 2026)
- Nakayama DK. Turning a major revision request into an accepted manuscript: how to respond to reviewers’ comments. Am Surg. 2026;92(4):1068-70. doi.org/10.1177/00031348261416462; PMID: 41549524
- Noble WS. Ten simple rules for writing a response to reviewers. PLoS Comput Biol. 2017;13(10):e1005730. doi.org/10.1371/journal.pcbi.1005730; PMID: 29023444
- TÜBİTAK. Turkish Journal of Chemistry: Peer Review Policy. journals.tubitak.gov.tr/chem (Erişim: Ekim 2026)
- COPE Council. Ethical guidelines for peer reviewers (English). Committee on Publication Ethics; sürüm 2, 2017. doi.org/10.24318/cope.2019.1.9
- COPE. Discussion document: Citation manipulation. Committee on Publication Ethics; 2019. doi.org/10.24318/cope.2019.3.1
- International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Defining the Role of Authors and Contributors. Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals. icmje.org (Erişim: Ekim 2026)
İlgili Yazılar
- Hakem Yorumlarına Nasıl Cevap Verilir: Pratik Rehber ve Örnekler
- Desk Reject Ne Demek? Nedenleri ve Nasıl Önlenir
- Cover Letter Nasıl Yazılır? Şablon ve Gerçek Örneklerle Rehber
İlgili hizmetimiz: Revizyon planınızı, yanıt mektubunuzu ve revize metnin dilini birlikte gözden geçirmek için yayın destek hizmetimizi inceleyebilir, karar mektubunuz için ücretsiz ön görüşme talep edebilir ya da [email protected] adresine yazabilirsiniz.
Sorunuz mu var? Hemen yazın
Bir iş günü içinde dönüş yapıyoruz. Peşin ödeme gerekmez.
Bir yanıt yazın