TÜBİTAK 1001 ve 1002 Farkı: Hangi Program Size Uygun?

TÜBİTAK 1001 üç yıla kadar süren, 3.000.000 TL üst limitli kapsamlı araştırma projelerini; 1002-A ise en fazla 12 ay süren, 150.000 TL’lik hızlı ve küçük projeleri destekler; 3001 Başlangıç Ar-Ge programı ise 2018’den beri başvuruya kapalıdır.

“Hangi TÜBİTAK programına başvurmalıyım?” sorusu, özellikle doktorasını yeni tamamlamış araştırmacılar, tez aşamasındaki doktora öğrencileri ve ilk büyük projesini planlayan öğretim üyeleri için kritik bir başlangıç kararıdır. TÜBİTAK 1001 ve 1002 farkı yalnızca bütçe büyüklüğünden ibaret değildir: kimin yürütücü olabileceği, başvuru takvimi, formun nasıl hazırlandığı, değerlendirme ölçütleri ve Proje Teşvik İkramiyesi (PTİ) gibi konularda iki program belirgin biçimde ayrılır. Bu yazıda 1001, 1002-A ve sıkça sorulan 3001 programını TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı’nın (ARDEB) Ekim 2026’da erişilen güncel program sayfalarına dayanarak karşılaştırıyoruz. Her tutar, süre ve kural yazının sonundaki kaynaklarda doğrulanabilir.

Kısa Yanıt: Üç Program Bugün Nerede Duruyor?

1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı’nın amacı; yeni bilgi üretilmesi, bilimsel yorum yapılması veya teknolojik problemlerin çözülmesi için bilimsel esaslara uygun projeleri desteklemektir. Proje süresi en fazla 36 aydır¹. 1002-A Hızlı Destek Modülü ise üniversitelerde, araştırma hastanelerinde ve araştırma enstitülerinde yürütülecek kısa süreli, küçük bütçeli, hızlı araştırma ihtiyaçlarına yönelik ya da doktora tezi kapsamındaki projeleri destekler ve en fazla 12 ay sürebilir².

3001 Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı için durum farklıdır. TÜBİTAK’ın program sayfasında açıkça belirtildiği üzere 3001 programı 7 Temmuz 2018 tarihi itibarıyla başvuruya kapatılmıştır; sayfada yalnızca mevcut projelere ilişkin koşullu PTİ ödemesi ve izleme formları yer almaktadır⁴. Bu nedenle bugün 3001’e yeni bir başvuru yapmak mümkün değildir. Kariyerinin başındaki doktoralı araştırmacılar için ARDEB’in güncel seçenekleri arasında 3501 Kariyer Geliştirme Programı ve 1002-A bulunmaktadır; bunları aşağıda ayrıca ele alıyoruz^2,5.

Amaç ve Kapsam: 1001 Neyi, 1002-A Neyi Destekler?

İki program arasındaki en temel fark, desteklenen araştırmanın ölçeğidir. 1001, belirli bir bilimsel ya da teknolojik problemi iş paketleri, ekip ve bursiyerlerle çok yıllı bir plan içinde çözmeyi hedefleyen kapsamlı projeler içindir. Program sayfası, makine-teçhizat taleplerinin toplam bütçeyle dengeli olmasının gözetildiğini ve altyapı oluşturmaya yönelik projelerin desteklenmediğini vurgular¹.

1002-A ise tek ve odaklı bir araştırma sorusuna hızlı yanıt arayan projeler için tasarlanmıştır. Program sayfası bazı başvuru türlerini açıkça kapsam dışında bırakır: başka bir projede ortaya çıkan tamamlayıcı ihtiyaçlar için ek kaynak talebi ile cihaz bozulması veya bakım/onarım gideri gerekçesiyle sunulan öneriler 1002-A’ya uygun değildir. Ayrıca projenin rutin bir durum tespiti ya da veri toplama çalışması olmaması ve altyapı oluşturmaya yönelmemesi gerekir².

1002 programının ikinci modülü olan 1002-B Acil Destek ise yalnızca beklenmedik biçimde gelişen doğa veya insan kaynaklı olayların hemen ardından ivedilikle toplanması gereken verilere dayanan projeler içindir; süresi en fazla 6 ay, üst limiti 100.000 TL’dir³. 1002-B yalnızca bu tür beklenmedik olaylara bağlı olduğundan, yazının geri kalanında 1002-A modülüne odaklanıyoruz.

Bütçe, Süre ve PTİ: Rakamlarla Karşılaştırma

1001’de 2026 yılı 1. dönemi itibarıyla proje destek üst limiti, burslar dahil ancak PTİ ve kurum hissesi hariç olmak üzere, yıllık bütçe sınırlaması olmaksızın 3.000.000 TL’dir¹. 1002-A’da ise 1 Şubat 2026 itibarıyla üst limit, burslar dahil yıllık 150.000 TL’dir ve bu modülde yürütücü, araştırmacı ve danışmanlara PTİ ödenmez². 1002-A projeleri en fazla 12 ay sürdüğü için bu tutar pratikte projenin tüm sarf, hizmet alımı, seyahat ve burs giderlerini karşılamak zorundadır.

Burs üst sınırları ise iki programda aynıdır. 1 Ocak 2026’dan itibaren ücret karşılığı çalışmayan bir yüksek lisans öğrencisi için aylık 22.500 TL, doktora öğrencisi için 32.500 TL, doktora sonrası araştırmacı için 43.500 TL’ye kadar burs ödenebilir^1,2. Aynı aylık tutarın 3.000.000 TL’lik bir 1001 bütçesi ile 150.000 TL’lik bir 1002-A bütçesi içinde kapladığı pay çok farklıdır; bu nedenle bursiyer planlaması program seçimini doğrudan etkiler.

Şekil 1, aradaki ölçek farkını görünür kılmaktadır: 1001’in üst limiti 1002-A’nın yirmi katıdır ve proje süresi üç katına kadar uzayabilir^1,2. Aşağıdaki tablo, iki programı ve kapalı olan 3001’i başvuru sahibinin karar verirken bakması gereken başlıklarla yan yana getirmektedir.

Tablo 1. TÜBİTAK 1001, 1002-A ve 3001 programlarının karşılaştırması. Kaynak: TÜBİTAK ARDEB program sayfaları^1,2,4 (Erişim: Ekim 2026).

Kimler Başvurabilir? Yürütücü Koşulları ve Takvim

1001’de yürütücü

1001’de proje yürütücüsünün doktora veya eşdeğer bir dereceye sahip olması ve projenin yürütüleceği kurumun (yükseköğretim kurumu, kamu kurumu veya özel kuruluş) kadrolu/tam zamanlı personeli olması gerekir. Emekliler ve herhangi bir kurumda çalışmayan doktora sonrası araştırmacılar için kadro şartı aranmaz; ancak bu kişiler PTİ almamak şartıyla yürütücü olabilir. Özel kuruluşta yürütülecek projelerde yürütücünün öneri tarihi itibarıyla o kuruluşta en az altı ay görev yapmış olması beklenir¹. 1001’e özel bir ayrıntı da şudur: TÜBİTAK merkez ve enstitülerinde çalışanlar bu programda yürütücü, araştırmacı veya danışman olarak yer alabilir¹.

1002-A’da yürütücü

1002-A’nın 1001’den ayrıldığı en önemli nokta, doktora öğrencilerine tanıdığı olanaktır. Doktora, tıpta/diş hekimliğinde/eczacılıkta/veteriner hekimlikte uzmanlık ya da sanatta yeterlik öğrencisi; yeterliğini almış ve tez aşamasına geçmişse, enstitüce kabul edilmiş tezinin ihtiyaçlarını gidermek gerekçesiyle yürütücü olabilir ve bu durumda kadro şartı aranmaz. Ancak tez danışmanı projede araştırmacı olamaz, yalnızca danışman olarak yer alabilir². 1001’in aksine, TÜBİTAK merkez ve enstitülerinde çalışanlar 1002-A projelerinde hiçbir rolde görev alamaz². 1002-A ve 1002-B toplamında aynı anda en fazla iki projede yürütücü ya da bir projede yürütücü ve iki projede araştırmacı olunabilir².

Başvuru takvimi ve form

1001 dönemsel çağrılarla yürür. Program sayfasına göre 2026 yılı 2. dönemi için başvuru sistemi 29 Temmuz 2026’da açılmış, çevrim içi başvuru ve e-imza süreci için son tarih 14 Eylül 2026 olarak belirlenmiştir¹. Bir sonraki dönemin tarihleri bu yazının hazırlandığı Ekim 2026 başında sayfada yer almadığından, başvuru planlayanların program sayfasındaki güncel duyuruyu izlemesi gerekir. 1002-A’da ise herhangi bir zaman kısıtlaması yoktur; başvuru yıl boyunca yapılabilir ve e-imza süreci başvurunun onaylanmasından sonra 15 gün içinde tamamlanmalıdır².

Form tarafında da yaklaşım farklıdır. 1001’de başvuru formu Arial 9 yazı tipiyle, mevcut formatı değiştirmeden ve EK-1 ile EK-2 hariç 25 sayfayı geçmeyecek biçimde hazırlanıp sisteme yüklenir; bu şartlara uymayan öneriler değerlendirmeye alınmadan iade edilir. İsteğe bağlı olarak en fazla 5 dakikalık bir proje videosu da eklenebilir¹. 1002-A’da ise başvuru formu ve ekleri, ARDEB Proje Başvuru Sistemi’ndeki (PBS) ekranlara girilen bilgilerden sistem tarafından otomatik olarak oluşturulur².

3001 Kapandı: Kariyerinin Başındaki Araştırmacı Ne Yapmalı?

3001, adından da anlaşılacağı gibi başlangıç düzeyindeki Ar-Ge projelerine yönelik bir programdı. Ancak program sayfası, başvuruların 7 Temmuz 2018’de kapatıldığını açıkça belirtmektedir. Sayfada kalan tek güncel bilgi, mevcut projelerin yürütücü, araştırmacı ve danışmanlarına koşullu PTİ ödenmesidir: yürütücünün, 3001 projesi yürürlükteyken ya da proje sonuçlandıktan sonraki iki yıl içinde 1001, 1003, 1005, 3501, 1007, COST veya ikili işbirliği programlarından birinde bir projesinin desteklenmesi durumunda PTİ verilir⁴. Dolayısıyla 3001 başvuru koşullarını anlatan eski içerikler güncel değildir ve bu programa yeni öneri sunulamaz.

Bugün ARDEB’de kariyerine yeni başlayan doktoralı araştırmacılar için özel olarak tanımlanmış program 3501 Kariyer Geliştirme Programı’dır. 3501’in amacı, kariyerine yeni başlayan doktoralı bilim insanlarının çalışmalarını proje desteğiyle teşvik etmektir. Proje süresi en fazla 36 ay, 1 Şubat 2026 itibarıyla üst limit ise burslar dahil ve PTİ ile kurum hissesi hariç 1.500.000 TL’dir. Yürütücünün doktora derecesini aldığı tarihi izleyen 7 yıl içinde başvurması gerekir; 2026’da başvuracak bir yürütücünün doktora tarihi 1 Ocak 2019’dan önce olamaz. Başvurular yıl boyunca kabul edilir⁵. Doğum izni kullanan kadın araştırmacılar için her doğumda bu süreye bir yıl eklenebilir⁵.

Özetle, kariyerin başındaki bir araştırmacının ARDEB programları arasında değerlendirebileceği üç yol öne çıkar: kısa ve odaklı bir soru için 1002-A, doktora sonrası ilk yedi yılda kapsamlı bir proje için 3501, deneyimli bir ekiple ve rekabetçi bir çağrıda yarışmaya hazırsa 1001^1,2,5.

Yayımlanmış Projelerden Gerçek Örnekler

Programların farkını soyut kurallardan çok, gerçekte hangi çalışmaların desteklendiğine bakarak anlamak daha kolaydır. Aşağıdaki örneklerin tamamı, fon bildirimlerinde TÜBİTAK program numarasını ve proje numarasını açıkça belirten, 2026’da yayımlanmış hakemli makalelerdir.

1002-A örneği: Özen ve arkadaşları, PLOS One’da yayımlanan çalışmalarında sekiz aşamalı metodolojik bir araştırmayla Küresel İklim Krizi Risk Algısı Ölçeği’ni geliştirmiş ve geçerlik-güvenirliğini sınamıştır. Makalenin fon bildiriminde çalışmanın TÜBİTAK 1002-A Hızlı Destek Modülü kapsamında (Proje No. 122R097) desteklendiği belirtilmektedir⁶. Tek bir ölçme aracının geliştirilmesine odaklanan bu çalışma, 1002-A’nın “odaklı, kısa süreli, tek soruya yanıt arayan” proje tanımına iyi bir örnektir.

1002-A’dan 1001’e geçiş örneği: Aras Bayram ve arkadaşlarının BMJ Open’da yayımlanan protokolü, obstrüktif uyku apnesi sendromu olan bireyler için etkileşimli, web tabanlı bir oyun-egzersiz sistemi (ApnoeaTheraPlay) geliştirip randomize, tek kör, kontrollü bir çalışmayla sınamayı planlamaktadır. Çalışma 1001 programı kapsamında (Proje No. 225S257) desteklenmektedir. Protokolde, aerobik egzersiz senaryosunun proje ekibinin daha önce yürüttüğü 223S022 numaralı 1002-A projesinde geliştirilen senaryo kullanılarak oluşturulacağı belirtilmektedir⁷. Bu örnek, küçük bir 1002-A projesinde üretilen bir bileşenin daha büyük bir 1001 projesinin yapı taşına dönüşebileceğini göstermektedir.

1001 örneği: Erdem ve arkadaşlarının SKIN-BAR protokolü, yoğun bakımdaki erişkinlerde deri bariyer fonksiyonu ile basınç yarası gelişimi arasındaki ilişkiyi inceleyen prospektif bir kohort çalışmasıdır ve 1001 programı kapsamında (Proje No. 425S012) desteklenmektedir⁸. Yoğun bakım hastalarının prospektif izlemini gerektiren bu tasarım, 36 aya kadar süre tanıyan 1001 çerçevesinde desteklenmiştir^1,8.

3501 örneği: Eyrenci ve arkadaşları, kanser nüksü korkusuna yönelik grup temelli bir müdahaleyi (FORT) Türk meme kanseri sağkalanları için çok aşamalı karma yöntemli bir tasarımla kültürel olarak uyarlamıştır; makale, projenin TÜBİTAK 3501 kapsamında (Proje No. 223K032) finanse edildiğini bildirmektedir⁹.

Hangi Programı Seçmelisiniz? Kanıta Dayalı Öneriler

Program seçimi bir “strateji” meselesi olduğu kadar, araştırma sorusunun ölçeğini dürüstçe tanımlama meselesidir. Uluslararası hibe yazımı literatürü ve TÜBİTAK’ın kendi kuralları birlikte okunduğunda şu öneriler öne çıkar:

• Sorunuzu programa uydurmayın, programı sorunuza göre seçin. Bourne ve Chalupa, uygun fon mekanizmasının bulunmasını, çağrı metninin dikkatle okunmasını ve başvurunun doğrudan bu çağrıya yanıt vermesini temel kurallar arasında sayar; programla uyum yoksa başka bir programa yönelmeyi önerir¹⁰. 1002-A’nın açıkça kapsam dışında bıraktığı tamamlayıcı ve bakım-onarım talepleri bu açıdan iyi bir örnektir².
• Kapsamı bütçeyle gerçekçi biçimde eşleştirin. Aynı kaynak, deneyimsiz başvuru sahiplerinde gereğinden fazlasını yapmayı vaat etme eğiliminin yaygın olduğunu ve bu tür önerilerin genellikle aşırı iddialı bulunarak düşük puan aldığını belirtir¹⁰. 150.000 TL ve 12 ayla sınırlı bir 1002-A önerisine çok merkezli bir kohort sığdırmaya çalışmak bu hatanın tipik biçimidir².
• 1002-A’yı fizibilite için kullanacaksanız amacı doğru yazın. Leon ve arkadaşları, pilot çalışmanın amacının daha büyük bir çalışmada kullanılacak yaklaşımın uygulanabilirliğini sınamak olduğunu, küçük örneklemlerin belirsizliği nedeniyle sonraki çalışmanın planlanmasında anlamlı bir etki büyüklüğü kestirimi sağlamadığını vurgular¹¹. Bir 1002-A projesini 1001’e hazırlık olarak tasarlıyorsanız hedefleri işe alım, ölçüm ve uygulama fizibilitesi üzerine kurun; ApnoeaTheraPlay örneğinde olduğu gibi üretilen somut bileşenleri sonraki öneride açıkça belirtin^7,11.
• Küçük bir hibeyi kariyer basamağı olarak görün. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü’nün küçük hibe programını inceleyen eğilim skoru eşleştirmeli yarı deneysel bir çalışmada, benzer puan almış başvuru sahipleri karşılaştırıldığında hibe alanların sonraki fonlara başvurma ve fon alma olasılığının daha yüksek olduğu bulunmuştur¹². Bu bulgu farklı bir ülke ve fon sistemine aittir; 1002-A için doğrudan bir başarı oranı anlamına gelmez, ancak küçük ve odaklı projelerle başlamanın mantığını destekler.
• Biçim kurallarına harfiyen uyun. Birçok fon kuruluşu yönergelere uymayan başvuruları incelemeye almadan eler¹⁰. 1001’de Arial 9, 25 sayfa ve 20 MB dosya sınırı aşılırsa öneri değerlendirmeye alınmadan iade edilir¹.
• Ret kararını tek başına nihai yargı olarak okumayın, ancak yeniden başvuru sınırlarını bilin. Pier ve arkadaşları, aynı 25 NIH başvurusunu değerlendiren 43 hakem arasında nitel ve nicel değerlendirmelerde uyum bulunmadığını göstermiştir¹³. Yine de TÜBİTAK’ta aynı öneri 1001’de ya da 1002-A’da üç kez desteklenmezse dördüncü kez aynı programa sunulamaz; herhangi bir programda beş kez desteklenmeyen öneriyle ise yeniden başvuru yapılamaz^1,2. Her yeni sunumda panel raporundaki eleştirileri Proje Önerisi Değişiklik Bildirim Formu’nda karşılamak zorunludur^1,2.
• Etik kurul ve yasal izin sürecini erken başlatın. Her iki programda da etik kurul onayı ve yasal/özel izin belgeleri, destek kararından sonra TÜBİTAK’ın verdiği süre içinde iletilmezse proje yürürlüğe girmez^1,2.

Destek: TÜBİTAK Başvurunuzu Birlikte Planlayalım

Editverse Türkiye, TÜBİTAK başvurularında program seçimi, proje kurgusu, iş paketi ve bütçe planlaması ile metnin dil ve yapı açısından düzenlenmesi konularında destek verir. Proje fikri ve bilimsel içerik araştırmacıya aittir; aldığınız desteği kurumunuzun ve TÜBİTAK’ın kurallarına uygun biçimde beyan etmenizi öneririz. Destek kararı tamamen TÜBİTAK’ın bilimsel değerlendirme sürecine bağlıdır; herhangi bir kabul, puan veya sonuç taahhüdü vermiyoruz. 3001 programı başvuruya kapalı olduğundan bu program için başvuru hazırlığı hizmeti önermiyoruz; ilk projesini planlayan araştırmacılar için 1002-A veya 3501 seçeneklerini birlikte değerlendirebiliriz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB). 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı. tubitak.gov.tr/…/1001-bilimsel-ve-teknolojik-arastirma-projelerini-destekleme-programi (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK ARDEB. 1002-A Hızlı Destek Modülü. tubitak.gov.tr/…/1002-hizli-destek-modulu (Erişim: Ekim 2026)
3. TÜBİTAK ARDEB. 1002-B Acil Destek Modülü. tubitak.gov.tr/…/1002-b-acil-destek-modulu (Erişim: Ekim 2026)
4. TÜBİTAK ARDEB. 3001 – Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı. tubitak.gov.tr/…/3001-baslangic-ar-ge-projeleri-destekleme-programi (Erişim: Ekim 2026)
5. TÜBİTAK ARDEB. 3501 – Kariyer Geliştirme Programı. tubitak.gov.tr/…/3501-kariyer-gelistirme-programi (Erişim: Ekim 2026)
6. Ozen N, Topbas M, Beyhun NE, Orhon EN, Altin A, Turhan S. Development of the global climate crisis risk perception scale (GCCRP-S): a validity and reliability study. PLoS One. 2026;21(9):e0321836. doi.org/10.1371/journal.pone.0321836; PMID: 42715258
7. Aras Bayram G, Tarakci D, Ergezen Sahin G, Savas Cevlan G, Ceylan A, Atilgan E, et al. Development and investigation of the efficacy of an interactive, web-based game exercise system (ApnoeaTheraPlay) for individuals with obstructive sleep apnoea syndrome: study protocol for a randomised, single-blind, controlled trial. BMJ Open. 2026;16(4):e117541. doi.org/10.1136/bmjopen-2026-117541; PMID: 41951254
8. Erdem T, Yıldız Ayvaz M, Gura SŞ, Açık ME, Şentürk E. SKIN-BAR project: protocol for a prospective cohort study investigating skin barrier function and pressure injury development in critically ill adults. BMJ Open. 2026;16(9):e124660. doi.org/10.1136/bmjopen-2026-124660; PMID: 42767743
9. Eyrenci A, Ertuna L, Bahcivan O. Cultural adaptation of the fear of cancer recurrence therapy (FORT) for Turkish breast cancer survivors. BMC Psychol. 2026;14. doi.org/10.1186/s40359-026-04915-6; PMID: 42289732
10. Bourne PE, Chalupa LM. Ten simple rules for getting grants. PLoS Comput Biol. 2006;2(2):e12. doi.org/10.1371/journal.pcbi.0020012; PMID: 16501664
11. Leon AC, Davis LL, Kraemer HC. The role and interpretation of pilot studies in clinical research. J Psychiatr Res. 2011;45(5):626-9. doi.org/10.1016/j.jpsychires.2010.10.008; PMID: 21035130
12. Tesauro GM, Seger YR, DiJoseph L, Schnell JD, Klein WM. Assessing the value of a Small Grants Program for behavioral research in cancer control. Transl Behav Med. 2014;4(1):79-85. doi.org/10.1007/s13142-013-0236-x; PMID: 24653778
13. Pier EL, Brauer M, Filut A, Kaatz A, Raclaw J, Nathan MJ, et al. Low agreement among reviewers evaluating the same NIH grant applications. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018;115(12):2952-7. doi.org/10.1073/pnas.1714379115; PMID: 29507248

İlgili Yazılar

• TÜBİTAK 1002 Başvuru Rehberi: Koşullar, Bütçe ve Proje Yapısı
• TÜBİTAK 1001 Proje Teklifi Nasıl Yazılır?
• BAP Proje Yazımı: TÜBİTAK ve Üniversite Projeleri