TÜBİTAK 3001 Kapandı mı? 2026 Durumu ve Alternatifler

TÜBİTAK 3001 Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı 7 Temmuz 2018’den bu yana başvuruya kapalıdır; bu yazı programın ne olduğunu, kapanışın mevcut projeler için ne anlama geldiğini ve ilk projesini planlayan araştırmacıların 2026’da hangi programlara yönelebileceğini resmî kaynaklarla açıklar.

Arama motorlarında hâlâ sıkça sorgulanan TÜBİTAK 3001, daha önce hiç TÜBİTAK projesi yürütmemiş araştırmacılara yönelik bir giriş programıydı. Ancak eski başvuru rehberleri, kurum sayfaları ve forum yazıları hâlâ dolaşımda olduğu için pek çok araştırmacı programın açık olduğunu düşünerek proje hazırlığına başlıyor. Bu yazıda yalnızca TÜBİTAK’ın kendi sayfalarında yer alan bilgileri ve hakemli literatürü kullanıyoruz; her tarih, tutar ve kural için kaynak numarası verdik. Ekim 2026’da erişilen sayfalara dayanan bilgiler değişebileceğinden, başvuru öncesinde ilgili program sayfasını yeniden kontrol etmenizi öneririz.

TÜBİTAK 3001’in Güncel Durumu: Program Kapalı

TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığının (ARDEB) program sayfası durumu açık bir dille belirtmektedir: “Araştırma Destek Programları Başkanlığı tarafından yürütülmekte olan 3001- Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı 7 Temmuz 2018 tarihi itibariyle başvuruya kapatılmıştır.”¹ Sayfada yeni bir çağrı, başvuru takvimi veya başvuru formu bulunmamaktadır. Sayfada kalan içerik; mevcut projelere ilişkin idari ve mali izleme formları, örnek ödeme formları ve yönetmelik bağlantılarından oluşmaktadır¹.

Programın neden kapatıldığına ilişkin bir gerekçe, incelediğimiz resmî sayfalarda yer almamaktadır. Bu nedenle kapanış nedenine dair yorum yapmıyoruz. Pratik sonuç ise nettir: 2026’da 3001’e yeni proje önerisi sunmak mümkün değildir ve 3001 başvuru koşullarını anlatan eski içerikler güncel değildir.

Şekil 1, programın yaklaşık beş yıllık başvuru dönemini ve bugün açık olan seçenekleri tek bir zaman çizgisinde göstermektedir. 1002-A ve 3501 için program sayfaları “Başvurularda herhangi bir zaman kısıtlaması yoktur. Yıl boyunca başvuru yapılabilir.” ifadesini kullanırken, 1001 dönemsel çağrılarla yürütülmektedir^2–4.

3001 Neydi? Programın 2013’teki Tasarımı

TÜBİTAK, programı 19 Temmuz 2013 tarihli haberinde “şimdiye kadar Ar-Ge projesi hazırlamamış üniversite, kamu veya özel kuruluşlardaki araştırmacılara yönelik yeni bir destek programı” olarak duyurmuştur⁵. Programın hedef kitlesi, ARDEB projelerinde daha önce yürütücülük görevi üstlenmemiş araştırmacılardı. Aynı haberde aktarılan gerekçe dikkat çekicidir: ARBİS’te kayıtlı yaklaşık 40 bin doktoralı araştırmacıdan, ARDEB’e başvuran yaklaşık 17 binin 10 bini desteklenen projelerde yer almış, ancak yalnızca 5 bin araştırmacı yürütücü olmuştur⁵.

2013 duyurusunda açıklanan temel parametreler şunlardı: dönem kısıtlaması olmadan yıl boyunca başvuru, 2 ayı geçmeyen değerlendirme süreci, proje başına 60 bin TL’ye kadar bütçe, en fazla 24 ay proje süresi, bursiyerlere aylık 1.800 TL burs, 10 bin TL’ye kadar yurt içi ve yurt dışı seyahat desteği ve 5 bin TL’ye kadar proje yayılım gideri⁵. Bu tutarlar 2013 yılının nominal değerleridir; bugünkü program limitleriyle doğrudan karşılaştırılmamalıdır.

Program kısa sürede yoğun ilgi görmüştür. TÜBİTAK’ın 2015 yılı ARDEB istatistiklerini aktaran 14 Nisan 2016 tarihli haberine göre o yıl en fazla başvuru 1001 programına yapılmış, 1001’i sırasıyla 3001, 1003 ve 1002 izlemiştir⁶. Başka bir deyişle 3001, kapanmadan önce ARDEB’in en çok başvuru alan ikinci programıydı.

Kapanış Mevcut 3001 Projelerini Nasıl Etkiler?

Program yeni başvurulara kapalı olsa da sayfada mevcut projeler için bir hüküm sürmektedir: Proje Teşvik İkramiyesi (PTİ) koşullu olarak ödenmektedir. Resmî metne göre proje yürütücüsü, araştırmacı ve danışmanlara PTİ; “proje yürütücüsünün, 3001 projesi yürürlükte iken veya proje sonuçlandıktan sonra 2 yıl içinde TÜBİTAK-ARDEB tarafından yürütülmekte olan 1001, 1003, 1005, 3501, 1007, COST ve ikili işbirliği (sadece seyahat desteği alınan projeler hariç) programları kapsamında bir projesinin desteklenmesi durumunda” verilmektedir¹.

Bu kural, 3001’in tasarım mantığını da özetler: Program, araştırmacıyı daha büyük ARDEB programlarına hazırlayan bir basamak olarak kurgulanmıştır. Bugün bu basamağın resmî bir karşılığı yoktur; ancak aşağıda göreceğimiz gibi benzer bir yol izlemek hâlâ mümkündür.

3001 Yerine 2026’da Hangi Program? Karar Tablosu

TÜBİTAK, incelediğimiz sayfalarda 3001’in yerine geçen bir program ilan etmemektedir. Bu nedenle “3001’in devamı” diye bir program önermek doğru olmaz. Bunun yerine, 3001’in hedef kitlesindeki araştırmacının bugün karşılaştığı durumları ve her duruma uyan programın resmî kurallarını aşağıda bir araya getirdik.

Tabloda iki noktaya özellikle dikkat edilmelidir. Birincisi, 3501’deki tarih sınırı katıdır: 2026’da proje yürütücüsü olarak başvuracak kişinin doktora derecesini aldığı tarih 01.01.2019’dan daha önce olamaz; kadın araştırmacıların doğum nedeniyle izne ayrılması durumunda her doğum için bu süreye bir yıl eklenir³. Somut bir örnekle, doktorasını Haziran 2018’de tamamlamış bir araştırmacı bu istisna kapsamında değilse 2026’da 3501’e yürütücü olarak başvuramaz; aynı araştırmacı için 1002-A ve 1001 seçenekleri açıktır^2–4.

İkincisi, aynı proje önerisiyle eş zamanlı başvuru yapılamaz. 1002-A sayfası, başvuru sonuçlanmadan aynı öneriyle başka bir programa başvurulmamasını ister; birden fazla başvuru yapıldığında yalnızca ilk başvuru dikkate alınır, diğeri değerlendirmeye alınmadan iade edilir². 1001 ve 3501 sayfaları ise aynı programda 3 kez desteklenmeyen bir önerinin 4. kez sunulamayacağını ve herhangi bir programda 5 kez desteklenmeyen bir projeyle yeniden başvurulamayacağını belirtir^3,4.

Resmî Kılavuz Ne Diyor? “Önce Küçük Projeyle Başlayın”

3001’in kapanmasıyla ortadan kalkan şey bir program adı olsa da, programın arkasındaki fikir ARDEB’in güncel kılavuzunda yaşamaya devam etmektedir. ARDEB’in web sitesinde yer alan güncel “1001 Araştırma Projelerinin Yazımında Dikkat Edilecek Hususlar” sunumu, başvuru öncesi faydalı bilgiler arasında şu cümleye yer verir: “Proje sunmak ve yürütmek bir eğitim ve tecrübe gerektirmekte olup önce küçük bütçeli ve kısa süreli projelerle başlanması önerilmektedir.”⁸

Aynı kılavuz zamanlama için de somut değerler verir: İdeal proje hazırlama süreci ortalama 3–6 ay olmalıdır, başvuru dosyasının hazırlanması ve nihai hâle getirilmesi için yaklaşık 6 haftaya ihtiyaç vardır ve projenin yazımı mümkünse başvurudan en az 1 ay önce bitirilmelidir⁸. Kılavuz ayrıca reddedilen projelerin ortak hakem raporu doğrultusunda revize edilerek yeniden gönderilebileceğini hatırlatır⁸.

Kılavuzun “düşük puan alan projelerde öne çıkan hususlar” bölümü, ilk kez yürütücü olacak araştırmacılar için gerçek bir kontrol listesi niteliğindedir. Özgün değer kriterinde sıkça yapılan eleştiriler arasında projenin hipotez, kurgu ve amacının açık olmaması, literatürün iyi taranmaması ve özensiz proje yazımı sayılır; kılavuzda örnek panel ifadesi olarak “Proje önerisinin özgün değeri bulunmakla birlikte proje kurgusunu etkileyecek literatürdeki ilgili çalışmaların yeterince analiz edilmediği dikkat çekmektedir.” cümlesi verilmiştir⁸. Proje yönetimi kriterinde ise literatür taraması, rapor hazırlama, makale yazımı ve malzeme alımının iş paketi olarak gösterilmesi, proje ekibinin deneyimsiz olduğu algısının oluşması ve B planının eksik olması öne çıkan eleştiriler arasındadır⁸.

İlk Projenin Önemi: Kanıtlar Ne Gösteriyor?

3001’in temel varsayımı, ilk projenin sonraki projelere kapı açtığıydı. Bu varsayımı destekleyen güçlü bir uluslararası kanıt bulunmaktadır. Bol ve arkadaşları, toplam bütçesi 2 milyar avro olan bir fon programına yeni doktoralı araştırmacıların sunduğu başvuruların tüm hakem puanlarını ve karar verilerini incelemiştir. Destek eşiğinin hemen üstünde kalarak fon alanlar, eşiğin hemen altında kalanlara göre sonraki sekiz yılda iki katından fazla araştırma fonu (yaklaşık 180.000 avro) biriktirmiştir⁹. Yazarlar, bu farkın bir bölümünün başvuru sahiplerinin kendi davranışından kaynaklandığını da göstermiştir: Bir destek başvurusu reddedilen araştırmacılar, sonraki yıllarda daha seyrek başvuru yapmıştır⁹.

Bu bulgu Türkiye’deki ARDEB programlarına doğrudan aktarılamaz; farklı bir fon sisteminde ve farklı bir programda elde edilmiştir. Yine de iki pratik ders içerir: İlk projeyi ertelemek kariyer açısından maliyetlidir ve ilk retten sonra başvurmayı bırakmak, farkı büyüten etkenlerden biridir.

Retten sonra yeniden başvurmanın neden makul olduğunu gösteren ikinci bir kanıt, hakem değerlendirmelerinin tutarlılığıyla ilgilidir. Graves ve arkadaşları, Avustralya Ulusal Sağlık ve Tıbbi Araştırma Konseyi’nin (NHMRC) 2009 başvurularındaki panel puanlarını yeniden analiz etmiştir. Panel üyelerinin puanlarındaki rastlantısal değişkenlik hesaba katıldığında başvuruların yalnızca %9’u her koşulda desteklenen, %29’u bazen desteklenen, %61’i ise hiç desteklenmeyen grupta yer almıştır; desteklenen 620 başvurunun %59’u, rastlantısal değişkenlik altında bazı senaryolarda desteklenmemiştir¹⁰. Pier ve arkadaşları da ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin (NIH) değerlendirme sürecini yeniden kurgulayarak 25 başvuruyu 43 hakeme değerlendirtmiş ve hakemler arasında başvuruların niteliği konusunda uzlaşı bulunmadığını bildirmiştir¹¹.

Bu çalışmalar TÜBİTAK panellerini incelememiştir; dolayısıyla TÜBİTAK’ın değerlendirme sürecine ilişkin bir oran olarak okunmamalıdır. Gösterdikleri şey, eşiğe yakın bir önerinin sonucunun kısmen panele bağlı olabileceği ve ret kararının önerinin değersiz olduğu anlamına gelmediğidir. ARDEB’in reddedilen projelerin hakem raporu doğrultusunda revize edilebileceğini hatırlatması bu açıdan önemlidir⁸.

Başvuruya Hazırlık: Kanıta Dayalı Öneriler

Aşağıdaki öneriler, ARDEB’in resmî kılavuzu ile hakemli literatürün bulgularını bir araya getirmektedir. Her öneri için dayanak kaynağı belirtilmiştir.

• Programı önce, metni sonra seçin. Uygunluk koşulları programdan programa belirgin biçimde değişir; 3501’deki doktora tarihi sınırı veya 1002-A’daki tez gerekçesi koşulu gibi kurallar, yazıma başlamadan kontrol edilmelidir^2,3.
• İlk proje için ölçeği küçük tutun. ARDEB, proje sunmanın ve yürütmenin deneyim gerektirdiğini belirterek önce küçük bütçeli ve kısa süreli projelerle başlanmasını önermektedir⁸. 1002-A, en fazla 12 ay ve yıllık 150.000 TL üst limitle bu tanıma uyan güncel seçenektir².
• Takvimi geriye doğru planlayın. Kılavuz, 3–6 aylık bir hazırlık süreci ve dosyanın son hâli için yaklaşık 6 hafta öngörür⁸. Avustralya verisinde yeni bir başvurunun hazırlanması ortalama 38 iş günü sürmüş, ancak hazırlığa ayrılan sürenin artması başarı olasılığını yükseltmemiştir¹². Bu nedenle süreyi uzatmaktan çok, kılavuzdaki değerlendirme sorularına yanıt veren odaklı bir metin hedeflenmelidir.
• Metni değerlendirme ölçütlerine göre kurun. 3501 önerileri kariyer geliştirme potansiyeli, özgün değer, yöntem, proje yönetimi ve yaygın etki boyutlarında değerlendirilir³. Her bölümün bu başlıklardan hangisine yanıt verdiğini açıkça gösterin.
• Retten sonra vazgeçmeyin, revize edin. Fon kararlarında önemli bir rastlantısal bileşen bulunduğunu gösteren veriler^10,11 ve ret sonrası başvurmamanın fon farkını büyüttüğünü gösteren bulgu⁹, ortak hakem raporuna göre revize edilmiş yeni bir başvurunun makul bir strateji olduğunu düşündürmektedir; ARDEB de bu yolu açıkça tanımaktadır⁸. Aynı öneri için programların yeniden başvuru sınırlarını unutmayın^3,4.
• Yapılandırılmış geri bildirim alın. ABD’de erken kariyer araştırmacılarına yönelik grup temelli bir yazım koçluğu programında, en az bir başvuru yapan 324 katılımcının %41’i destek almış ve sunulan 74 NIH R01 veya benzeri araştırma önerisinin 16’sı desteklenmiştir¹³. Çalışmanın kontrol grubu olmadığı için bu sonuç nedensel bir etki olarak yorumlanmamalıdır; yine de proje önerisinin başvuru öncesinde proje ekibi ve varsa aynı konuda çalışan ekipler tarafından birkaç kez okunmasını öneren ARDEB kılavuzuyla uyumludur⁸.

Destek

3001 programı başvuruya kapalı olduğundan bu program için başvuru hazırlığı hizmeti önermiyoruz. İlk TÜBİTAK projenizi 1002 veya 1001 programına hazırlıyorsanız aşağıdaki hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz. Proje fikri, bilimsel içerik ve başvurunun sorumluluğu her zaman araştırmacıya aittir; aldığınız yazım ve düzenleme desteğini kurumunuzun ve TÜBİTAK’ın kurallarına uygun biçimde beyan etmenizi öneririz. Destek kararı tamamen TÜBİTAK’ın bilimsel değerlendirme sürecine bağlıdır; herhangi bir kabul, puan veya sonuç taahhüdü vermiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB). 3001 – Başlangıç Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı. tubitak.gov.tr/…/3001-baslangic-ar-ge-projeleri-destekleme-programi (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK ARDEB. 1002-A Hızlı Destek Modülü. tubitak.gov.tr/…/1002-hizli-destek-modulu (Erişim: Ekim 2026)
3. TÜBİTAK ARDEB. 3501 – Kariyer Geliştirme Programı. tubitak.gov.tr/…/3501-kariyer-gelistirme-programi (Erişim: Ekim 2026)
4. TÜBİTAK ARDEB. 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı. tubitak.gov.tr/…/1001-bilimsel-ve-teknolojik-arastirma-projelerini-destekleme-programi (Erişim: Ekim 2026)
5. TÜBİTAK. İlk kez proje yapacak araştırmacılara özel destek [haber]. 19 Temmuz 2013. tubitak.gov.tr/tr/haber/ilk-kez-proje-yapacak-arastirmacilara-ozel-destek (Erişim: Ekim 2026)
6. TÜBİTAK. ARDEB destekleri Türkiye’nin tamamını kapsadı [haber]. 14 Nisan 2016. tubitak.gov.tr/tr/haber/ardeb-destekleri-turkiyenin-tamamini-kapsadi (Erişim: Ekim 2026)
7. TÜBİTAK ARDEB. 1002-B Acil Destek Modülü. tubitak.gov.tr/…/1002-b-acil-destek-modulu (Erişim: Ekim 2026)
8. TÜBİTAK ARDEB. 1001 araştırma projelerinin yazımında dikkat edilecek hususlar [sunum, PDF]. Ankara: TÜBİTAK; 2026. tubitak.gov.tr/…/1001_arastirma_projelerinin_yaziminda_dikkat_edilecek_hususlar.pdf (Erişim: Ekim 2026)
9. Bol T, de Vaan M, van de Rijt A. The Matthew effect in science funding. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018;115(19):4887-90. doi.org/10.1073/pnas.1719557115; PMID: 29686094
10. Graves N, Barnett AG, Clarke P. Funding grant proposals for scientific research: retrospective analysis of scores by members of grant review panel. BMJ. 2011;343:d4797. doi.org/10.1136/bmj.d4797; PMID: 21951756
11. Pier EL, Brauer M, Filut A, Kaatz A, Raclaw J, Nathan MJ, et al. Low agreement among reviewers evaluating the same NIH grant applications. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018;115(12):2952-7. doi.org/10.1073/pnas.1714379115; PMID: 29507248
12. Herbert DL, Barnett AG, Clarke P, Graves N. On the time spent preparing grant proposals: an observational study of Australian researchers. BMJ Open. 2013;3(5):e002800. doi.org/10.1136/bmjopen-2013-002800; PMID: 23793700
13. Weber-Main AM, McGee R, Eide Boman K, Hemming J, Hall M, Unold T, et al. Grant application outcomes for biomedical researchers who participated in the National Research Mentoring Network’s Grant Writing Coaching Programs. PLoS One. 2020;15(11):e0241851. doi.org/10.1371/journal.pone.0241851; PMID: 33166315

İlgili Yazılar

• TÜBİTAK 1001 ve 1002 Farkı: Hangi Program Size Uygun?
• TÜBİTAK 1002 Başvuru Rehberi: Koşullar, Bütçe ve Proje Yapısı
• TÜBİTAK 1001 Proje Teklifi Nasıl Yazılır?