Blog

TÜBİTAK 1001 programında 2026 yılı 1. döneminden itibaren proje destek üst limiti, burslar dahil ve PTİ ile kurum hissesi hariç 3.000.000 TL’dir; yıllık bir bütçe sınırlaması yoktur. Bu rehber, EK-2 Bütçe ve Gerekçesi formundaki her faslı, güncel burs tavanlarını ve seyahat ile yayılım kalemlerindeki üst sınırları TÜBİTAK’ın resmî belgelerine dayanarak açıklar.

TÜBİTAK 1001 bütçe hazırlığı, çoğu zaman proje metni bittikten sonra son gece doldurulan bir tabloya dönüşür. Oysa bütçe tutarsızlıkları ön değerlendirmede kontrol edilen konular arasındadır ve panelistlerin değerlendirme formunda bütçenin uygunluğu için ayrı bir görüş alanı bulunur^4,7. Aşağıda, 1001 bütçesinin her kalemini resmî formun yapısını izleyerek ele alıyor, sonunda 36 aylık temsili bir projede limitin nasıl dağılabileceğini hesaplıyoruz. Tüm tutarlar Ekim 2026 itibarıyla TÜBİTAK’ın sayfasında yayımlanan değerlerdir.

Temel Çerçeve: Süre, Üst Limit ve Limit Dışı Kalemler

• Proje süresi: En fazla 36 ay¹.
• Destek üst limiti: 2026 yılı 1. dönemi itibarıyla, yıllık bütçe sınırlaması olmaksızın 3.000.000 TL. Bu tutara burslar dahildir; proje teşvik ikramiyesi (PTİ) ve kurum hissesi dahil değildir¹.
• PTİ ve kurum hissesi: Başvuru bütçesine yazılmaz; TÜBİTAK tarafından hesaplanarak proje bütçesine ayrıca eklenir².
• Makine-teçhizat dengesi: Makine-teçhizat taleplerinin toplam bütçeyle dengeli olması gözetilir ve altyapı oluşturmaya yönelik projeler desteklenmez¹.

Başvuru kontrol listesi, bütçe ve gerekçenin ilgili açıklamalar ve üst limitler dikkate alınarak sunulmasını ister; TÜBİTAK’tan talep edilen tutarın program limitini aşmaması ve EK-2’deki genel tablo ile ayrıntılı tabloların birbiriyle uyumlu olması da ayrıca vurgulanır^6,7,8.

EK-2 Formundaki Fasıllar

EK-2 Bütçe ve Gerekçesi formunun Genel Bütçe Tablosu, talepleri aşağıdaki fasıllara ayırır ve her satır için TÜBİTAK’tan talep edilen katkı, öneren kuruluş katkısı ve varsa destekleyen diğer kuruluş katkısı ayrı yazılır².

Bursiyer ve Personel Bütçesi: 2026 Üst Sınırları

Bursiyer kalemi, çoğu 1001 projesinde bütçenin en büyük kısmını oluşturur. 1 Ocak 2026’dan itibaren geçerli aylık burs üst sınırları şöyledir^1,2:

Bursiyerlerle ilgili EK-2’deki kurallar, hem bütçeyi hem de ekip planını etkiler²:

• Bursiyerlerin eğitim alanlarının veya tez konularının projenin alanıyla ilgili olması beklenir.
• Bursiyerler aynı anda birden fazla projede yer alamaz. Doktora öğrencileri ve herhangi bir kurumda çalışmayan doktora sonrası araştırmacılar ise burs üst sınırları aşılmamak kaydıyla birden fazla projede bursiyer olabilir.
• BİDEB’den kısmi burs alanlara projeden ayrıca burs ödenmez.
• Lisans bursiyeri olmak için Türkiye’deki bir yükseköğretim kurumunun lisans programında (özel ve hazırlık öğrencileri hariç) öğrenci olmak ve ücret karşılığı çalışmamak gerekir; bir projede aynı anda en fazla dört lisans öğrencisi bursiyer olabilir.

Başvuru aşamasında bursiyerlerin isimleri istenmez; çevrim içi sistemde yalnızca bursiyer türü, burs süresi, aylık burs miktarı ve projedeki sorumluluğu girilir³. Bu, bursiyeri henüz belirlenmemiş projeler için esneklik sağlar; ancak her bursiyerin projedeki faaliyetinin ek sayfada ayrıntılı açıklanması gerekir².

Yardımcı Personel ve Yurt Dışı Araştırmacı

Geçici işçi (yardımcı personel) faslı, teknisyen, laborant veya mühendis gibi projede çalışacak kişiler içindir. EK-2’ye göre herhangi bir yerde tam zamanlı çalışan kişiler projede yardımcı personel olarak yer alamaz ve bu kişilere projeden ödeme yapılamaz. Başka bir yerde çalışmayan yardımcı personelin düzenli ücreti projeye brüt olarak yansıtılır; vergi, sosyal güvenlik kesintileri ve diğer yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi yürütücünün sorumluluğundadır. Ücret, projenin yürütüldüğü kurumda aynı ya da yakın görevdeki kişinin maaşının rayiç bedeli esas alınarak yürütücü tarafından belirlenir².

Herhangi bir kurumda çalışmayan doktora sonrası araştırmacılar projede istihdam edilirse, TÜBİTAK Yönetim Kurulunun belirlediği aylık işveren maliyeti aşılmamak kaydıyla ücret ödenir; birden fazla projede görev alırlarsa projelerden ödenen toplam, belirlenen aylık brüt ücreti geçemez².

Projede yurt dışından bir araştırmacı yer alacaksa giderler proje bütçesine dahildir: Kişiye ödenecek ücret hizmet alımı faslına, yol masrafları seyahat giderlerine yazılır². TÜBİTAK’ın başvuru sırasında dikkat edilecek hususlar belgesi de bu araştırmacı için projede yer alacağı süre, yurt dışındaki aylık brüt ücreti ve geliş-gidiş seyahat masrafı gibi bilgilerin istendiğini belirtir⁹. Panel formunda ise yurt dışı araştırmacının, ülkemizdeki araştırmacıların yetkinliğinin yetersiz kaldığı konularda katkı sağlayacak nitelikte olup olmadığı ayrıca sorgulanır⁴.

PTİ: Bütçede Yok, Ama Planlamada Var

PTİ başvuru bütçesine yazılmaz; ancak ekip planını etkiler. TÜBİTAK’ın paylaştığı kanun notuna göre, TÜBİTAK Kanunu’nun 16. maddesi gereğince PTİ yalnızca kamu kurum veya kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında bulunanlara ödenebilir⁵. Program sayfası da emekliler ve herhangi bir kurumda çalışmayan doktora sonrası araştırmacıların PTİ almamak şartıyla yürütücü olabileceğini belirtir¹.

Başvuru rehberine göre yürütücünün katkı oranı %100 kabul edilir ve PTİ’si, Yönetim Kurulunca kabul edilen yürütücü PTİ üst limiti üzerinden projenin panelde aldığı puana göre hesaplanır. Araştırmacıların katkı oranı ise en az %10, en fazla %50 olabilir; iki veya daha fazla araştırmacıda toplam %100’ü geçemez ve proje değerlendirmeye alındıktan sonra değiştirilemez³. Katkı oranlarını iş paketlerindeki gerçek görev dağılımına göre belirlemek, bu nedenle bütçe kadar önemlidir.

Makine-Teçhizat, Sarf ve Hizmet Alımı

Başvuru aşamasında proforma veya teknik şartname sunulması gerekmez; proje desteklenirse makine-teçhizat ve hizmet alımları için proforma faturalar istenir, sarf malzemeleri için proforma gerekmez^2,7. Desteklenmeye karar verildikten sonra istenen belgelerin süresinde sunulmaması hâlinde destek kararı iptal edilir⁷. Bu nedenle başvuru sırasında yazdığınız teknik özelliklerin, ileride alacağınız proformayla örtüşecek gerçekçilikte olması önemlidir.

KDV ve döviz kuralları kurum türüne göre değişir. Kamu kurumları, vakıf üniversiteleri, TÜBİTAK enstitüleri ve 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarında yürütülecek projelerde yurt içi alımlar KDV dahil yazılır ve desteklenir; özel kuruluşlarda ise KDV hariç bedel yazılır. Türkiye temsilcisi aracılığıyla yapılmayan yurt dışı alımlarda gümrük, vergi ve nakliye dahil tüm masraflar yazılır; döviz cinsinden proformaların TL karşılığı fatura tarihindeki Merkez Bankası efektif satış kuruyla hesaplanır ve öneride belirtilir².

Panel değerlendirmesinde mevcut altyapı da sorgulanır: “Proje Yönetimi” ölçütünün altındaki “Araştırma Olanakları” başlığı, projenin yürütüleceği kurumun altyapı ve ekipmanının projenin ihtiyaçları açısından ne ölçüde yeterli olduğunu sorar⁴. Kurumunuzda bulunan bir cihazı bütçeye yeniden yazmak, hem bu soruya hem de bütçenin uygunluğu görüşüne olumsuz yansıyabilir.

Seyahat, Saha Çalışması ve Yayılım Kalemleri

EK-2, seyahat giderlerini iki ayrı başlıkta ister ve bazı birim tutarları sabitler²:

Yurt içi saha çalışmasında her seyahat ayrı satıra yazılır; nereye gidileceği, ne yapılacağı (anket, örnek toplama, mülakat vb.) ve kaç kişinin kaç gün katılacağı belirtilir. Saha çalışmasının niteliği yasal veya özel izin gerektirebileceğinden TÜBİTAK, ilgili bilgi notlarının incelenmesini ister². Yayılım kalemindeki faaliyetlerin, başvuru formunun “Proje Sonuçlarının Yayılımı ve Bilim İletişimi” faaliyet planıyla uyumlu olması gerekir².

Örnek Hesap: 3.000.000 TL Nasıl Dağılabilir?

Aşağıdaki senaryo yalnızca limitlerin birbirini nasıl etkilediğini göstermek için kurgulanmıştır: 36 ay boyunca bir doktora bursiyeri, 24 ay bir yüksek lisans bursiyeri ve 12’şer ay iki lisans bursiyeri; seyahat ve yayılım kalemleri üst sınırlarında.

Bu senaryoda burslar 1.854.000 TL ile limitin %61,8’ini kullanır; makine-teçhizat, sarf ve hizmet alımı için 886.000 TL kalır. Aynı projede doktora bursiyeri isteğe bağlı sigorta yaptıran bir öğrenci olsaydı, 36 aylık burs 1.360.080 TL’ye çıkacak ve deney kalemlerine kalan pay buna göre azalacaktı. Hesap, bursiyer sayısı ve süresine ilişkin kararların, cihaz ve sarf planından önce verilmesi gerektiğini gösteriyor.

Başvurudan Önce Bütçe Kontrol Listesi

• TÜBİTAK’tan talep edilen toplam, PTİ ve kurum hissesi hariç 3.000.000 TL’yi aşmıyor mu¹?
• EK-2’deki genel tablo, ayrıntılı tablolar ve çevrim içi sisteme girilen tutarlar birebir aynı mı^6,7?
• Burs tutarları 2026 üst sınırları içinde mi; bursiyerlerin projedeki görevleri ek sayfada açıklandı mı²?
• Saha dışı seyahatler toplamı 175.000 TL’yi, yayılım kalemi 85.000 TL’yi aşmıyor mu²?
• Makine-teçhizat için teknik özellikler ayrıntılı yazıldı mı ve talepler toplam bütçeyle dengeli mi^1,7?
• Kurum türünüze göre KDV dahil veya hariç yazım kuralı doğru uygulandı mı²?
• Araştırmacı katkı oranları %10–%50 aralığında ve toplamı %100’ü aşmıyor mu³?

Destek: Bütçe Gerekçenizi İş Paketleriyle Birlikte Kuralım

Editverse Türkiye’nin TÜBİTAK proje yazımı hizmetinde danışmanlarımız iş paketi ve iş-zaman çizelgenizi bütçe kalemleriyle eşleştirir; bütçe kalemlerinin ayrıntılandırılmasında ve gerekçe metinlerinin hazırlanmasında destek verir. Projenin yazarı ve bilimsel sorumlusu yürütücüdür; aldığınız yazım desteğini şeffaf biçimde belirtmenizi öneririz. Beyanlar ve başvuru işlemleri yürütücüye aittir; herhangi bir destek kararı taahhüt etmiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. TÜBİTAK. 1001 – Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı [program sayfası: proje süresi, bütçe üst limiti ve 2026 burs üst sınırları]. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Başvuru Formu EK-2: Bütçe ve Gerekçesi. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
3. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Programı Proje Başvuru Rehberi (2025). tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
4. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Proje Önerisi Değerlendirme Formu (Panelist). tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
5. TÜBİTAK. PTİ Ödemeleri (TÜBİTAK Kurulması Hakkında Kanun, madde 16/2 bilgi notu). tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
6. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Programı: Başvurudan Önce Dikkat Edilecek Hususlar. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
7. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Programı: Başvurudan Sonra Dikkat Edilecek Hususlar. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
8. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Proje Başvuru Kontrol Listesi. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
9. TÜBİTAK ARDEB. 1001 Programı: Başvuru Sırasında Dikkat Edilecek Hususlar. tubitak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• TÜBİTAK 1001 Yazım Kuralları: Format, Sayfa Sınırı ve Kaynaklar
• TÜBİTAK 1001 Başvuru Tarihleri 2026: Dönemler ve Süreç Takvimi
• TÜBİTAK 1001 ve 1002 Farkı: Hangi Program Size Uygun?

Bu rehber, üniversitelerin Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimlerinin desteklediği proje türlerini gerçek yönergelerden ve yayımlanmış BAP projelerinden örneklerle açıklar; 2026 yılı bursiyer ücretlerini, raporlama takvimini ve başvuru dosyasında dikkat edilmesi gerekenleri resmî kaynaklara dayanarak özetler.

BAP, üniversitelerin kendi araştırmacılarına sunduğu kurum içi bir destek mekanizmasıdır. Ancak “BAP projesi” tek tip bir program değildir: Ulusal çerçeve bir YÖK yönetmeliğiyle çizilir, proje türleri, destek üst sınırları ve başvuru takvimi ise her üniversitenin kendi BAP komisyonu ve yönergesiyle belirlenir¹. Bu nedenle “BAP projesi örnekleri” ararken hem ortak kuralları hem de kendi üniversitenizin yönergesini birlikte okumanız gerekir. Aşağıda önce ortak çerçeveyi, sonra iki üniversitenin yönergesindeki proje türlerini ve yayımlanmış makalelerden gerçek proje örneklerini ele alıyoruz.

Ortak Çerçeve: BAP Yönetmeliği

BAP projelerinin dayanağı, 26 Kasım 2016 tarihli ve 29900 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik’tir¹. Yönetmeliğin başvuru ve yürütmeyle ilgili temel hükümleri şunlardır¹:

• Komisyon: Rektör veya görevlendireceği rektör yardımcısı başkanlığında, en az yedi en çok on bir öğretim üyesinden oluşan bir BAP komisyonu kurulur.
• Başvuru formu: Başvurular projenin gerekçesi, yöntemi, özgün değeri, yaygın etkisi/katma değeri, çalışma takvimi ve bütçe dökümünün ayrıntılı yer aldığı bir formla yapılır.
• Öncelikler: Ulusal bilim ve teknoloji politikalarına ve kalkınma planı hedeflerine uygun konulara öncelik verilir; çok merkezli, kurumlar arası, uluslararası ve disiplinler arası projeler öncelikli olabilir. Lisansüstü tez araştırmaları da BAP kapsamında desteklenebilir.
• Süre ve ek bütçe: Projeler ek süreler dahil en çok 36 ayda tamamlanır; ek bütçe proje bütçesinin en fazla %50’si kadar olabilir.
• Kamuya açıklık: Rektörlük her yıl desteklenen, devam eden ve tamamlanan projelerin özet bilgilerini YÖKSİS’e girer ve kurumun internet sayfasından duyurur.

Son madde pratik açıdan önemlidir: Kendi üniversitenizin BAP sayfasında yayımlanan proje listeleri, kurumunuzda hangi konuların ve hangi ölçekteki projelerin desteklendiğini görmenin en doğrudan yoludur.

Gerçek Yönergelerden Proje Türü Örnekleri

Yönetmelik proje türlerini saymaz; türleri her üniversitenin komisyonu belirler. Bu farkı görmek için iki üniversitenin yürürlükteki düzenlemelerini karşılaştıralım.

Kaynak: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi BAP Yönergesi, madde 10²; İstanbul Medeniyet Üniversitesi 2023 Yılı BAP Usul ve Esasları³. Tablo, iki belgedeki türleri birebir eşleştirmez; her sütun kendi belgesindeki sırayı izler.

İki belge arasındaki ortak çekirdek açıktır: Öğretim üyelerinin bağımsız araştırma projeleri (BAP veya GAP), lisansüstü tez projeleri ve kurumun stratejik önceliklerine yönelik güdümlü/altyapı projeleri. Farklar ise ayrıntılarda saklıdır ve başvuru stratejinizi doğrudan etkiler. Örneğin Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi yönergesine göre²:

• 2019’dan bu yana desteklenen bir BAP projesini tamamlayan yürütücünün yeni proje sunabilmesi için, fen, mühendislik ve sağlık bilimlerinde SCI, SCI-E veya SSCI; sosyal bilimler, güzel sanatlar ve eğitim bilimlerinde SSCI, ESCI veya ULAKBİM dizinindeki bir dergide proje konusuyla ilgili en az bir makalenin yayımlanmış ya da kabul edilmiş olması gerekir.
• TÜBİTAK’a sunulmuş ve panel puanı C olan projeler öncelikle desteklenir ve destek miktarı üst limitin %50’sine kadar artırılabilir.
• Lisans öğrencisi katılımlı projelerde en az 1 en fazla 3 lisans öğrencisi yardımcı araştırmacı olarak görev alabilir; bu projelerin destek limiti yüksek lisans tez projesi üst limitinin üçte birini aşamaz.

İstanbul Medeniyet Üniversitesi’nin usul ve esaslarında ise araştırmacıların aynı anda her proje türünden en fazla bir projede yürütücü olabileceği belirtilmektedir³. Bu tür kuralları başvurudan önce kontrol etmek, koşul eksikliği nedeniyle başvurunun işleme alınmaması riskini azaltır^2,3.

Yayımlanmış Makalelerden Gerçek BAP Projesi Örnekleri

BAP desteğiyle yürütülen projelerin önemli bir kısmı uluslararası dergilerde yayına dönüşür ve makalelerin destek bölümünde üniversitenin BAP birimi ile proje kodu yer alır. Aşağıdaki örnekler, destek bilgisi PubMed ve Europe PMC kayıtlarında yer alan ve 2025 sonunda çevrimiçi yayımlanmış çalışmalardır.

Bu örnekler, BAP projelerinin klinik genetikten veteriner virolojiye, farmakolojiden diş hekimliğinde yapay zekâya kadar geniş bir alan yelpazesinde yürütüldüğünü ve makalelerin destek bölümünde kurum ile proje kodunun açıkça belirtildiğini gösterir. Kendi makalenizde de BAP birimini ve proje kodunu destek bölümünde belirtmeniz, projenin yayın çıktısının izlenebilmesini kolaylaştırır.

2026 BAP Bursiyer Ücretleri

2547 sayılı Kanun’un 58. maddesinin (b) fıkrasına göre BAP projelerinde görevlendirilen tezli yüksek lisans ve doktora öğrencilerine, 5102 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaksızın burs verilebilir. Yönetmeliğin 13/B maddesine göre burs miktarının üst sınırı, 5102 sayılı Kanun’a göre bu öğrencilere ödenen aylık burs tutarının %50 artırımlı tutarını geçmemek üzere YÖK Yürütme Kurulu tarafından belirlenir^4,6.

YÖK, 24.03.2026 tarihli yazısıyla devlet üniversitelerine 2026 yılı için aylık burs üst sınırını tezli yüksek lisans öğrencileri için 12.000 TL, doktora öğrencileri için 20.000 TL olarak bildirmiştir⁴. 25.06.2026 tarihli ikinci yazıda tutarlar yeniden değerlendirilmiş ve doktora üst sınırının 18.000 TL olarak dikkate alınması istenmiştir; yüksek lisans üst sınırı 12.000 TL olarak kalmıştır⁵.

Bursiyer koşulları

Bursiyer düzenlemesini yönetmeliğe ekleyen 26 Ocak 2018 tarihli değişiklik, bursiyerde şu şartları aramıştır: Türkiye’de ikamet etmek, kırk yaşından gün almamış olmak, bir kurum veya iş yerinde çalışmıyor olmak, aynı dönemde TÜBİTAK yurt içi lisansüstü burs programı bursiyeri olmamak ve aynı dönemde başka bir projede bursiyer olmamak⁶. Aynı değişikliğe göre bir projede en fazla iki bursiyer görevlendirilebilir, bir bursiyer aynı anda birden fazla projede görev alamaz ve proje yürürlüğe girdikten sonra bursiyer sayısı artırılamaz⁶. Yönetmelik o tarihten sonra da değiştirildiği için (örneğin 7 Haziran 2018’de üst sınır kuralı %50 artırımlı tutar olarak güncellenmiştir⁷), başvurudan önce güncel metni ve üniversitenizin yönergesini kontrol etmenizi öneririz.

Raporlama Takvimi

Yönetmeliğe göre kabul edilen bir projenin yürütücüsü komisyona altı ayda bir ara rapor sunar; komisyon proje türüne göre bu süreleri ve koşulları değiştirebilir ve sonraki dilimlerin ödenmesi ara raporun olumlu değerlendirilmesine bağlıdır. Sonuç raporu, protokoldeki bitiş tarihini izleyen en geç üç ay içinde komisyonun belirlediği formatta sunulur; lisansüstü tez projelerinde onaylanmış tez de sonuç raporu olarak kabul edilebilir¹.

Ara rapor ve sonuç raporunda neler olmalı?

Raporların içeriğini de üniversite düzenlemeleri tanımlar. İstanbul Medeniyet Üniversitesi’nin usul ve esaslarına göre ara (dönem) rapor; yapılan çalışmaları, projedeki ilerlemeyi, teknik kazanımları, ara çıktıları, zaman, maliyet ve kapsam gerçekleşmelerini, proje planından sapmaları ve gerekçelerini, bu sapmaların projeye etkisini, alınması gereken önlemleri ve varsa talep edilen değişiklikleri içerir. Sonuç raporu ise proje sonuçlarını, çıktıların kuruma kazandırdığı katma değeri ve ulusal kazanımları gösteren belgedir³. Pratikte bu, ara raporu “plan ile gerçekleşenin karşılaştırması” olarak, sonuç raporunu ise “bulgular ve çıktılar” odaklı yazmanız gerektiği anlamına gelir. Planlanan bir analizi değiştirdiyseniz bunu ara raporda gerekçesiyle bildirmek, sonuç raporu aşamasında sorun çıkmasını önler.

Başarılı Bir BAP Başvurusu İçin Kontrol Listesi

• Doğru proje türünü seçin. Bağımsız araştırma, tez projesi, lisans öğrencisi katılımlı proje ve güdümlü proje için limitler ve koşullar farklıdır^2,3.
• Önceki projelerinizin durumunu kontrol edin. Bazı üniversiteler, tamamlanan projenin rapor ve yayın şartı yerine getirilmeden yeni başvuruya izin vermez².
• Formun temel başlıklarını eksiksiz yazın. Gerekçe, yöntem, özgün değer, yaygın etki/katma değer, çalışma takvimi ve bütçe dökümü yönetmeliğin açıkça saydığı başlıklardır¹.
• Bütçeyi kalem kalem gerekçelendirin. Başvuru formunda bütçe dökümü ayrıntılı yer almak zorundadır; ek bütçenin proje bütçesinin en fazla %50’siyle sınırlı olduğunu unutmayın¹.
• Bursiyer planlıyorsanız koşulları baştan doğrulayın. Proje yürürlüğe girdikten sonra bursiyer sayısı artırılamaz⁶.
• Yayın şartını baştan planlayın. Üniversiteniz yeni başvuru için önceki projeden dizinlerde taranan bir makale şartı koyuyor olabilir; Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi yönergesi bunun bir örneğidir².
• TÜBİTAK başvurunuzu BAP stratejinize dahil edin. Aynı yönergeye göre TÜBİTAK’a sunulmuş ve panel puanı C olan projeler BAP’ta öncelikle desteklenir; kendi üniversitenizde benzer bir kural olup olmadığını BAP biriminden öğrenin².

Başvuru metninin yazımı için BAP proje yazımı rehberimize, TÜBİTAK panellerinin kriterleri için TÜBİTAK proje değerlendirme kriterleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Destek

BAP başvurunuzun gerekçe, yöntem ve bütçe bölümlerini üniversitenizin yönergesine göre birlikte yapılandırmak isterseniz proje yazımı hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Projenin bilimsel sorumluluğu ve yazarlığı yürütücüye aittir; destek kararı üniversitenizin BAP komisyonuna aittir ve herhangi bir sonuç taahhüdü vermiyoruz. Yazım veya düzenleme desteği aldıysanız bunu, projeden doğacak yayınlarda ICMJE önerileri doğrultusunda teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz¹².

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 26.11.2016, Sayı: 29900 (madde 4–10). Metin kopyası: arastirma.bogazici.edu.tr/…/bap_yonetmeligi.pdf; güncel metin: mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi. Bilimsel Araştırma Projeleri Yönergesi 2024 (madde 10, Proje Türleri). bkb.gop.edu.tr/…/mevzuat_20241104134345.pdf (Erişim: Ekim 2026)
3. İstanbul Medeniyet Üniversitesi. 2023 Yılı Bilimsel Araştırma Projeleri Usul ve Esasları. bap.medeniyet.edu.tr/…/2023-bap-usul-ve-esaslari.pdf (Erişim: Ekim 2026)
4. YÖK Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı. BAP Bursiyer Ücretleri. 24.03.2026 tarihli, E-57802651-010.03-20733 sayılı yazı (Sakarya Üniversitesi BAP sayfasında yayımlanan kopya). bapk.sakarya.edu.tr/…/_9618017_BAP_Bursiyer_Ucretleri_2026.pdf (Erişim: Ekim 2026)
5. YÖK Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı. BAP Bursiyer Ücretleri. 25.06.2026 tarihli, E-57802651-010.03-43161 sayılı yazı (Sakarya Üniversitesi BAP sayfasında yayımlanan kopya). bapk.sakarya.edu.tr/…/BAP_Bursiyer_Ucretleri_2026_Guncel.pdf (Erişim: Ekim 2026)
6. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 26.01.2018, Sayı: 30313 (madde 13/A ve 13/B). arastirma.bogazici.edu.tr/…/yonetmelikte_degisiklik…pdf (Erişim: Ekim 2026)
7. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma Projeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 07.06.2018, Sayı: 30444. resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/06/20180607-16.htm (Erişim: Ekim 2026)
8. Guner Ozenen G, Avci Durmusalioglu E, Ayyildiz Emecen D, Bilen NM, Umit Z, Cem E, et al. CARD9 mutations in patients with invasive fungal infections. Mycopathologia. 2025;191(1):9. doi.org/10.1007/s11046-025-01031-8; PMID: 41410803
9. Atasoy MO, Turan T, Özbek R, Işıdan H, Naggar RFE, Afify AF, et al. Evaluation of risk determinants and molecular characterisation for non-primate hepacivirus infection in Turkish horses. Pathogens. 2025;14(12):1256. doi.org/10.3390/pathogens14121256; PMID: 41471211
10. Sahinturk S, Isbil N. Rosmarinic acid induces vasorelaxation via endothelium-dependent, potassium channel-related, and calcium-modulated pathways: evidence from rat aortic rings. Biomedicines. 2025;13(12):2936. doi.org/10.3390/biomedicines13122936; PMID: 41462948
11. Güçlü HS, Demirel A, Orhan K. Evaluation of a YOLOv5x-based deep learning model for interproximal caries segmentation on bitewing radiographs across primary and permanent teeth. BMC Oral Health. 2026;26(1):202. doi.org/10.1186/s12903-025-07570-2; PMID: 41457204
12. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Defining the role of authors and contributors (Non-author contributors). icmje.org/recommendations/…/defining-the-role-of-authors-and-contributors.html (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• BAP Proje Yazımı: TÜBİTAK ve Üniversite Projeleri
• TÜBİTAK 1001 ve 1002 Farkı: Hangi Program Size Uygun?
• TÜBİTAK Proje Değerlendirme Kriterleri: Puanlama ve Ret Nedenleri

Mevzuatta “uzmanlıktan sonra en az şu kadar yıl” diye yazılmış genel bir bekleme süresi yoktur. Süreyi belirleyen; uzmanlık dalınızın resmî eğitim süresi, Sağlık Bilimleri tablosundaki uzmanlık sonrası şartlar, yılda iki kez açılan başvuru dönemi ve kadro için üniversitenin ek koşullarıdır. Bu rehber bu dört bileşeni resmî kaynaklarla tek tek hesaplar.

“Tıpta kaç yılda doçent olunur?” sorusu genellikle tek bir sayıyla yanıtlanmaya çalışılır. Oysa doçentlik bir sınav takvimiyle değil, belirli şartların birikmesiyle kazanılan bir unvandır. Doçentlik Yönetmeliği başvuru için uzmanlık unvanı, yabancı dil puanı ve YÖK’ün belirlediği asgari yayın ve çalışma koşullarını arar¹; bu şartlar arasında takvimi asıl belirleyenler uzmanlık eğitiminin resmî süresi ile Tablo 10’daki eğitim-öğretim şartıdır. Aşağıda hangi kuralın takvimi nasıl etkilediğini adım adım gösteriyoruz.

1. Adım: Uzmanlık Eğitiminin Resmî Süresi

Doçentlik başvurusu için tıpta uzmanlık unvanının alınmış olması gerekir¹. Uzmanlık dallarının eğitim süreleri 1219 sayılı Kanun’un ekindeki çizelgelerde belirlenir. Kanun, bu sürelerin Sağlık Bakanlığınca Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK) kararı üzerine üçte bir oranına kadar artırılabileceğini öngörür. TUK bu yetkiyi kullanarak, örneğin Radyoloji’de 1 Nisan 2017’den, Nöroloji’de ise 1 Nisan 2018’den itibaren başlayan uzmanlık öğrencileri için eğitim süresini 4 yıldan 5 yıla çıkarmıştır^2,3.

Tablo örnekleyicidir; süreler değişebildiği için kendi dalınızın güncel süresini TUK kararlarından ve TUKMOS müfredatından kontrol edin. Yan dal uzmanlığı olanlar için ayrıca önemli bir kural vardır: Sağlık Bilimleri tablosuna göre yan dal uzmanlığından yapılan başvuruda, ana dal uzmanlığının alınmasından sonra yapılan çalışmalar esas alınır⁸. Yani yan dal eğitimi süresince üretilen yayınlar, ana dal uzmanlığından sonra yapıldıkları sürece puanlanabilir; yan dala başlamak “saati sıfırlamaz”.

2. Adım: Uzmanlık Sonrası Şartlar Takvimi Nasıl Uzatır?

ÜAK’ın 2026 Mart dönemi Sağlık Bilimleri tablosu, toplam en az 100 puanın en az 90’ının doktora veya uzmanlık unvanından sonra yapılan çalışmalardan gelmesini ister (lisansüstü tezlerden üretilen yayınlar hariç)⁸. Bunun yanında bazı kalemler ayrıca “unvandan sonra” şartına bağlanmıştır:

Bu kalemler içinde doğrudan zamana bağlı olan eğitim-öğretim şartıdır. Ders vermek için dört farklı yarıyıl ya da iki farklı eğitim yılı gerekir; alternatifi ise uzmanlıktan sonra en az iki yıl kadrolu öğretim elemanı olarak görev yapmaktır⁸. Dolayısıyla diğer tüm şartlar hızla tamamlansa bile, uzmanlık sonrasında yaklaşık iki eğitim-öğretim yılından önce başvuru için gereken eğitim-öğretim puanını toplamak mümkün görünmüyor.

Şekil 1’deki “en kısa süre” bir hesaplamadır, beklenen süre değildir. Makale ve atıf şartları, araştırmanın planlanmasından yayımına kadar geçen süreye bağlıdır ve bu süre alana, araştırma tasarımına ve dergi süreçlerine göre geniş biçimde değişir. Yayımlanmış makale sayılabilmesi için yayım sürecinin tüm aşamalarının tamamlanması gerektiğini de hesaba katın: ÜAK’a göre “early view” veya “online first” gibi ibareler taşıyan, değişme ihtimali bulunan çalışmalar yayımlanmış makale sayılmaz⁹.

Uzmanlık tezinden üretilen yayını erkenden planlayın

Tablo 10’un “Lisansüstü Tezlerden Üretilmiş Yayın” başlığında en az bir yayın zorunludur; bu başlıktan en fazla 20 puan alınabilir ve bu puanlar uzmanlık sonrası 90 puan hesabına katılmaz⁸. ÜAK’ın sıkça sorulan sorular belgesine göre bu şart, 2016 Aralık ayından önce tıpta uzmanlık unvanı alan adaylar için zorunlu değildir⁹. Daha sonra uzmanlık alan bir hekim için ise tezden üretilmiş en az bir yayın dosyada bulunmalıdır. Uzmanlık tezinizi yayına dönüştürmek, uzmanlık sonrası şartlardan bağımsız olarak hemen başlatılabilecek bir adımdır; bu nedenle takvimi kısaltmanın en kolay yollarından biridir.

Türkiye’de yapılan çalışmalar, uzmanlık tezlerinin yayına dönüşme oranının dallara göre çok değiştiğini gösteriyor. Acil tıpta 1998–2021 arasında Ulusal Tez Merkezi’ne sunulan 2434 tezin 864’ü (%35,5) yayımlanmıştır¹³. 2018–2022 tezlerini inceleyen bir çalışmada yayına dönüşüm oranı patolojide %25,0, endokrinolojide %21,9 ve ürolojide %37,0 bulunmuş; yayına kadar geçen medyan süre dallar arasında 2,3–2,7 yıl olmuştur¹⁴. Radyasyon onkolojisinde 2003–2023 tezlerinin %52,3’ü yayımlanmış, ortalama yayım süresi 4,79 ± 3,70 yıl olmuştur¹⁵. Bu tablo, tezden üretilecek zorunlu yayının Tablo 10 takviminde kendiliğinden hızlı gerçekleşmediğini; bu nedenle tez aşamasından itibaren dergi hedefi ve yazım takvimi belirlemenin gerektiğini gösterir.

Ders verme şartı nasıl karşılanır?

ÜAK’a göre yükseköğretim kurumlarının görevlendirmesiyle ve alanla ilgili olmak kaydıyla yükseköğretim kurumlarında verilen dersler eğitim-öğretim faaliyeti olarak değerlendirilir⁹. Üniversite dışında çalışan adaylar için, bir devlet veya vakıf üniversitesinde görevlendirmeyle ön lisans/lisans dersine girmek şartlara uygun olmak kaydıyla ders verme şartını karşılar; buna karşılık Sağlık Bakanlığına bağlı bir hastanede uzman veya başasistan olarak görev yapmak tek başına bu şartın karşılığı sayılmaz⁹. Bu nedenle ders görevlendirmesinin resmî bir yazıyla yapılması önemlidir. Alternatif olarak uzmanlıktan sonra yükseköğretim kurumunda en az iki yıl kadrolu öğretim elemanı olarak görev yapanlar 2 puan almış sayılır⁸.

Puan tamamlamak için esnek kalemler

Zorunlu kalemler dışında 100 puana ulaşmak için kullanılabilecek kalemler de vardır: Başarıyla tamamlanmış TÜBİTAK veya AB projesinde yürütücülük (15) ya da araştırmacılık (10), üniversite BAP projesinde yürütücülük (3; tez ve uzmanlık projeleri hariç), tamamlanmış doktora (5) veya yüksek lisans (3) tez danışmanlığı, Web of Science h-indeksinin en az 5 olması (5) ve belirli sıralamalarda ilk 300’de yer alan bir üniversitede kesintisiz en az altı ay yurt dışı araştırma veya öğretim (5)⁸. Bu kalemlerin çoğunun da tamamlanma süresi olduğu için, uzmanlığın ilk yılında planlanmaları gerekir.

3. Adım: Başvuru ve Değerlendirme Takvimi

Şartları tamamladığınız gün başvuru yapamazsınız; başvuru yılda iki kez açılır. Doçentlik Yönetmeliği’ne göre ÜAK başka bir tarih belirlemedikçe başvurular Mart ve Ekim aylarının yirminci günü başlar ve ilgili ayın son çalışma günü mesai bitiminde sona erer¹. Şartları Nisan ayında tamamlayan bir aday için ilk fırsat Ekim dönemidir.

Başvurudan sonra da süre işler. Jüri üyelerine her aday için en fazla bir ay rapor süresi verilir ve Doçentlik Komisyonu gerekli hâllerde bir aya kadar ek süre tanıyabilir^1,10. Eser inceleme sonuçları her ay yapılan ÜAK Yönetim Kurulu toplantılarından sonra duyurulduğu için her adayın sonuç tarihi farklıdır¹⁰. Olumsuz bir sonuç ise takvimi belirgin biçimde uzatır: Eser incelemesinde başarısız bulunan aday, başvurduğu dönemi izleyen üçüncü dönemden önce yeniden başvuramaz¹. Örneğin 2026 Mart döneminde başarısız olan bir aday en erken 2027 Ekim döneminde başvurabilir^9,10.

4. Adım: Unvan Başka, Kadro Başka

Doçentlik unvanı ile doçent kadrosuna atanmak ayrı süreçlerdir. Kanuna göre üniversiteler doçent kadrosuna atama için, YÖK onayıyla, objektif ve denetlenebilir ek koşullar belirleyebilir¹¹. Bu ek koşullar süreyi de etkileyebilir. Örneğin Ankara Üniversitesi’nin atama ve yükseltme kriterlerinde (05.12.2023 tarihli dosya) doçent kadrosu için doçent unvanına ek olarak doktora veya uzmanlık öğreniminin tamamlandığı tarihten sonra alanında en az dört yıl çalışmış olmak ve merkezî yabancı dil sınavından en az 70 puan almak aranır; doçent unvanını sözlü sınavla almamış adaylar için ayrıca ÜAK jürilerince yapılan sözlü sınavda başarı şartı bulunur¹². ÜAK başvurusunda yabancı dil için aranan asgari puanın 55 olduğu düşünüldüğünde¹, kadro hedefi olan bir hekimin dil puanını da erken planlaması gerekir. Kriterler üniversiteye ve zamana göre değiştiği için ilgilendiğiniz kurumun güncel ilan ve kriter metnini kontrol edin.

Uzun vadeli kariyer takvimi açısından son bir kural: 2547 sayılı Kanun’a göre profesörlüğe yükseltilerek atanmak için doçentlik unvanını aldıktan sonra en az beş yıl ilgili bilim alanında çalışmış olmak gerekir¹¹.

Örnek Takvim: Hesap Nasıl Yapılır?

Aşağıdaki örnek, yalnızca kuralların takvime nasıl yansıdığını göstermek için kurgulanmıştır; gerçek bir hekime ait değildir.

• Radyoloji uzmanlık eğitimine 1 Nisan 2017’den sonra başlayan bir hekim, 5 yıllık eğitimi tamamlayarak uzmanlık unvanını alır².
• Uzmanlığın ardından bir tıp fakültesinde kadrolu göreve başlar ve dört farklı yarıyılda ders verir; bu, eğitim-öğretim şartını yaklaşık iki eğitim-öğretim yılında karşılar⁸.
• Aynı dönemde üç başlıca yazarlı SCIE makalesi ve iki TR Dizin makalesi yayımlanır, atıf ve kongre puanları birikir⁸.
• Şartlar tamamlandığında ilk açılan Mart veya Ekim dönemine başvurur¹; jüri ve Yönetim Kurulu süreci sonrası sonuç açıklanır¹⁰.

Bu kurguda uzmanlık başlangıcından başvuruya kadar en az yaklaşık yedi yıl geçer; yayınlar planlanandan geç çıkarsa veya ilk başvuru olumsuz sonuçlanırsa süre uzar. Önemli olan, sayıdan çok, hangi şartın sizin takviminizde “darboğaz” olduğunu erken görmektir.

Destek: Uzmanlık Sonrası Yayın Planınızı Birlikte Kuralım

Editverse Türkiye’nin doçentlik hazırlığı hizmeti, Tablo 10 şartlarını sizin yayın durumunuzla eşleştirmenize, eksik kalemler için dönem bazlı bir plan çıkarmanıza ve makalelerinizde düzenleme ile yayın desteği almanıza yardımcı olur. Bilimsel içerik ve beyanlar size aittir; yazarlık ölçütlerini karşılamayan yazım ve dil düzenleme yardımının teşekkür bölümünde belirtilmesi ICMJE ilkelerinin önerisidir¹⁶. Herhangi bir yayın kabulü veya doçentlik sonucu taahhüt etmiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Doçentlik Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15.04.2018, Sayı: 30392 (güncel metin, madde 4 ve 6). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Tıpta Uzmanlık Kurulu. Karar Tutanağı, Toplantı No: 72, Karar No: 729 (Radyoloji eğitim süresinin 5 yıla çıkarılması; yürürlük 01.04.2017). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
3. Tıpta Uzmanlık Kurulu. Karar Tutanağı, Toplantı No: 81, Karar No: 982 (Nöroloji eğitim süresinin 5 yıla çıkarılması; yürürlük 01.04.2018). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
4. TUKMOS. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatı, v2.4 (11.09.2019). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
5. TUKMOS. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatı, v2.3 (12.10.2017). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
6. TUKMOS. Halk Sağlığı Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatı, v2.4 (11.09.2019). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
7. TUKMOS. Göğüs Hastalıkları Uzmanlık Eğitimi Çekirdek Müfredatı, v2.4 (10.11.2021). saglik.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
8. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Tablo 10. Sağlık Bilimleri Temel Alanı, Doçentlik Başvuru Şartları (2026 Mart Dönemi). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
9. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. 2026 Mart Dönemi Doçentlik Başvurularına İlişkin Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları (soru 14, 18, 42, 43, 59, 60). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
10. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Doçentlik Başvuru Kılavuzu, 2026 Mart Dönemi (madde 2.1.11, 3.5 ve 4.1). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
11. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, madde 24 ve 26. mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
12. Ankara Üniversitesi. Öğretim Üyeliği Kadrolarına Atama ve Yükseltme Asgari Koşulları (05.12.2023 tarihli dosya). personeldb.ankara.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
13. Özturan İU, Sarbay İ. Scholarly impact of the dissertation requirement for postgraduate medical education and factors affecting transformation into publication: a bibliometric analysis of 2434 dissertations in the field of emergency medicine. Turk J Emerg Med. 2023;23(4):219-224. doi.org/10.4103/tjem.tjem_45_23; PMID: 38024192
14. Tunce EB, Bayrak BY, Akgul M. From thesis to publication: a five-year cross-disciplinary analysis in pathology, urology, and endocrinology (2018-2022). Turk Patoloji Derg. 2026. doi.org/10.5146/tjpath.2026.14783; PMID: 41528009
15. Sengun Y, Abacioglu MU. Publication status of radiation oncology specialization theses in Türkiye: a review of two decades. J Cancer Educ. 2025. doi.org/10.1007/s13187-025-02785-x; PMID: 41275456
16. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Defining the Role of Authors and Contributors (Non-Author Contributors). icmje.org (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• Doçentlik Kriterleri 2026 Sağlık Bilimleri: Tablo 10 Rehberi
• Tıpta Uzmanlık Tezi Nasıl Yazılır? 10 Adımlı Rehber
• Doçentlik Başvurusu Reddedilirse: İtiraz, Dava ve Yeniden Başvuru

Kısa yanıt: ÜAK’ın 2026 Mart dönemi temel alan tablolarında derleme makale için ayrı bir satır ya da açık bir istisna yoktur; ancak tablolar “özgün makale” tanımı kullanır ve jüri eserlerin özgünlüğünü ayrıca değerlendirir. Üniversitelerin kadro kriterleri ise derlemeyi farklı biçimlerde ele alır. Bu rehber resmî metinlerin tam olarak ne dediğini ve doçentlik planında derlemeye nasıl bir rol verilebileceğini anlatır.

Derleme yazmak, özellikle klinik yoğunluğu yüksek araştırmacılar için pratik bir seçenek gibi görünür; bu nedenle derleme makale doçentlikte geçerli mi sorusu sık gündeme gelir. Yanıtı netleştirmek için üç belgeyi ayrı ayrı okumak gerekir: ÜAK’ın temel alan puan tabloları, Doçentlik Yönetmeliği’nin değerlendirme maddesi ve başvuracağınız üniversitenin kadro kriterleri. Aşağıdaki her tespit bu belgelerin metinlerine dayanır (Erişim: Ekim 2026).

ÜAK Tabloları Derleme Hakkında Ne Diyor?

2026 Mart dönemi için yayımlanan 12 temel alan tablosunun tamamını taradık. “Derleme” kelimesi tablolarda yalnızca bir yerde, bilimsel araştırma projesi başlığında geçer: “Başarı ile tamamlanmış uluslararası destekli bilimsel araştırma projesinde (derleme ve rapor hazırlama çalışmaları hariç)”¹. Bu ifade proje türüne ilişkindir; makale türünü düzenlemez.

Makale satırlarında ise farklı bir mantık vardır. Örneğin Sağlık Bilimleri tablosunda SCIE veya SSCI kapsamındaki dergide yayımlanmış makale, derginin JCR çeyreğine göre 30, 20, 15 veya 10 puan alır. SCIE/SSCI, AHCI, ESCI/Scopus ya da diğer uluslararası indekslerde taranan dergilerde yayımlanmış “editöre mektup, araştırma notu, özet veya kitap kritiği” ayrı bir satırda 3 puan, SCIE veya SSCI dergisindeki “vak’a takdimi” ise 5 puan alır. Ulusal makale satırlarında da editöre mektup, araştırma notu, özet ve kitap kritiği açıkça hariç tutulur¹. Diğer temel alan tablolarında da editöre mektup, araştırma notu, özet ve kitap kritiği ayrı bir satırda puanlanır².

Yani tablolar, makale satırının dışında tutulacak yayın türlerini tek tek saymış ve derlemeyi bu listeye almamıştır. Öte yandan tabloların tanımlar bölümünde “yayımlanmış makale”, başvuru tarihi itibarıyla basılı veya elektronik olarak yayımlanmış özgün makale olarak tanımlanır¹. ÜAK’ın 2026 Mart dönemi sıkça sorulan sorular belgesinde derleme makaleye ilişkin bir soru bulunmuyor³. Dolayısıyla tablo düzeyinde derlemeyi dışlayan açık bir hüküm görünmez; “özgün” ifadesinin bir derleme için nasıl yorumlanacağı ise tablolarda ayrıca açıklanmamıştır ve jüri değerlendirmesinde belirleyici olabilir.

Güncellik notu: ÜAK’ın başvuru şartları sayfasında “2026 Ekim Dönemi” başlığı açılmıştır; ancak erişim tarihimizde bu başlık altında yalnızca bilim alanları ve anahtar kelimeler belgesi bulunuyor, temel alan tabloları “2026 Mart Dönemi” başlığı altında yer alıyordu². Ekim dönemi tabloları yayımlandığında derlemeye ilişkin hükümleri yeniden kontrol edin.

Jüri Değerlendirmesi: Puan Yetmez, Özgünlük Aranır

Doçentlik Yönetmeliği’nin 6. maddesine göre başvurular; bilimsel araştırma ve yayın etiğine uygunluk, asgari başvuru şartları, eserlerin nitelik ve özgünlüğü, bilim alanına katkı ve bir bütün hâlinde alandaki yetkinlik yönlerinden değerlendirilir. 14 Ekim 2025’te yayımlanan değişiklikle eklenen cümle, asgari şartları sağlamanın eser değerlendirmesinde başarılı olmak anlamına gelmediğini açıkça belirtir⁴. Değerlendirme sonunda aday, jüri raporlarına göre başarılı ya da başarısız sayılır⁴.

Bu yapı derlemeler için şu anlama gelebilir: Puan tablosunda bir satır karşılığı bulsa bile, dosyası ağırlıklı olarak anlatı derlemelerinden oluşan bir aday, “özgünlük” ve “alana katkı” ölçütlerinde zorlanabilir. Tersine, kendi analizini içeren bir sistematik derleme veya meta-analiz, alanına yöntemsel katkı olarak savunulabilir. Jürinin kararını önceden bilmek mümkün değildir; ancak riskin hangi yayın türünde yoğunlaştığını görmek mümkündür.

Zorunlu Makale Şartları Açısından Derleme

Sağlık Bilimleri tablosuna göre doktora veya uzmanlık unvanından sonra, SCIE/SSCI bendinden en az üç makalede başlıca yazar olmak kaydıyla en az 40 puan zorunludur; ulusal makalede ise ikisi TR Dizin’den olmak üzere en az üç yayın ve bunların en az ikisinde başlıca yazarlık aranır¹. Başlıca yazar tanımı tek yazarlı makale, ilk sıradaki yazar ve danışmanlığını yaptığı lisansüstü öğrenciyle yazılmış makale olarak verilmiştir¹. Bu şartlar “makale” üzerinden tanımlandığından ve tablolar derlemeyi ayrıca anmadığından, bir derlemenin bu şartları karşılamak için kullanılıp kullanılamayacağı tablolardan kesin olarak okunamaz.

Puan paylaşımı da hesaba katılmalıdır. Tek yazarlı makalede yazar tam puan alır; iki yazarlı makalede başlıca yazar tam puanın 0,8’ini, ikinci yazar 0,5’ini alır. Üç ve daha fazla yazarlı makalelerde başlıca yazar toplam puanın yarısını alır, diğer yazarlar kalan yarıyı eşit paylaşır¹. Dört yazarlı bir Q1 makalede başlıca yazar 15, diğer yazarlar 5’er puan alır. Bu hesap yayın türünden bağımsızdır; yazar sayısı arttıkça kişi başına düşen puan, araştırma makalesinde olduğu gibi azalır.

Örnek Hesap: Derleme İçeren Bir Sağlık Bilimleri Dosyası

Aşağıdaki temsili dosya, yalnızca Tablo 10’daki puan ve yazar paylaşım kurallarını uygulamak için kurgulanmıştır; gerçek bir adaya ait değildir¹. Adayın uzmanlık sonrası SCIE/SSCI yayınları şöyle olsun:

Derleme olmadan adayın 1-a bendinden puanı 33,75’te kalır ve zorunlu 40 puanın altındadır; üç başlıca yazarlık şartını ise araştırma makaleleri zaten karşılamaktadır. Tablo düzeyinde derleme, eksik puanı kapatıyor görünür. Ancak bu dosyada derleme, 1-a bendindeki puanın yaklaşık yüzde 42’sini oluşturur. Jüri eserlerin nitelik ve özgünlüğünü değerlendirirken⁴ bu dağılımı görebilir. Aynı açığı bir araştırma makalesiyle kapatmak, puanı aynı tutarken dosyanın özgünlük profilini güçlendirebilir. Bu nedenle derlemeyi puan açığını kapatan ana kalem olarak değil, güçlü bir araştırma dosyasının tamamlayıcısı olarak planlamak daha güvenli bir yaklaşımdır.

Üniversitelerin Kadro Kriterleri: Üç Farklı Yaklaşım

Doçentlik unvanından sonra doçent kadrosuna atamada her üniversite kendi ek koşullarını uygular. Bu kriterlerde derlemenin ele alınışı belirgin biçimde farklıdır:

Bu örnekler, “derleme geçerli mi?” sorusunun tek bir yanıtı olmadığını gösterir. Unvan aşamasında tablo düzeyinde açık bir dışlama yokken, kadro aşamasında aynı yayın bir üniversitede araştırma makalesiyle aynı puanı alırken bir diğerinde zorunlu “başlıca eser” olarak kabul edilmeyebilir. Hedeflediğiniz kurumun güncel kriterlerini başvuru planının başında okumak bu nedenle önemlidir; yukarıdaki örnekler kaynaklarda belirtilen tarihli metinlere dayanır ve üniversiteler kriterlerini güncelleyebilir.

Sistematik Derleme ve Meta-Analiz Farklı mı?

ÜAK tabloları anlatı derlemesi ile sistematik derleme arasında bir ayrım yapmaz^1,2. Ancak yöntem literatürü iki türü açıkça ayırır. PRISMA 2020 bildirimi, sistematik derlemeyi açıkça formüle edilmiş bir soruya yanıt veren çalışmaların bulgularını açık ve sistematik yöntemlerle toplayıp sentezleyen bir derleme olarak tanımlar; arama stratejisinin, seçim ölçütlerinin, yanlılık riski değerlendirmesinin ve sentez yöntemlerinin raporlanmasını ister⁸. Bu raporlama yükü, bir sistematik derlemenin açık bir yöntemle üretildiğini jüriye göstermenin de en somut yoludur.

Atıf açısından da fark vardır. Patsopoulos ve arkadaşlarının sağlık bilimlerinde 2.646 makaleyi inceleyen çalışmasında meta-analizler, hem 1991 hem 2001 yılında yayımlanan makaleler içinde diğer tüm çalışma tasarımlarından daha fazla atıf almıştır⁹. Murad ve arkadaşları ise sistematik derlemelerin kanıt piramidinin tepesinde ayrı bir basamak olarak değil, diğer çalışma türlerine bakmak için kullanılan bir “mercek” olarak görülmesini önermiştir¹⁰. Doçentlik açısından bu iki bulgu şunu söyler: İyi yürütülmüş bir meta-analiz, atıf puanına (Sağlık Bilimlerinde en az 5, en fazla 10 puan)¹ ve alana katkı değerlendirmesine olumlu yansıyabilir; ama değeri, dahil ettiği çalışmaların ve yürütülen analizin kalitesiyle sınırlıdır.

Derleme Planlıyorsanız: Kanıta Dayalı Kontrol Listesi

• Dergiyi doğru sorgulayın: Puan, derginin yayın tarihindeki indeks durumu ve JCR çeyreğine göre belirlenir; Sağlık Bilimleri tablosu çeyrek için Web of Science JIF Quartile değerini esas alır¹. Kontrol adımları için Q1 dergi sorgulama rehberimize bakabilirsiniz.
• Yayın türünü dergide netleştirin: Dergi derlemenizi “editöre mektup” ya da “araştırma notu” gibi bir türde yayımlarsa, puan bu türün satırından hesaplanabilir¹.
• Protokolünüzü kaydedin ve PRISMA’ya uyun: Arama stratejisini, seçim ölçütlerini ve akış diyagramını eksiksiz raporlayın⁸.
• Kendi rolünüzü görünür kılın: Veri çıkarımı, yanlılık riski değerlendirmesi ve sentez adımlarını kimin yaptığını yöntem bölümünde açıkça raporlayın⁸; çok yazarlı derlemelerde başlıca yazarlık konumunuzu planlayın¹.
• Tez kaynaklı derlemeleri doğru bölümde gösterin: Lisansüstü tezden üretilen yayınlar, Sağlık Bilimlerinde yalnızca “Lisansüstü Tezlerden Üretilmiş Yayın” başlığında puanlanır ve bu başlıktan en fazla 20 puan alınabilir¹.
• Başvuruyu sonlandırmadan önce puan hesabı yaptırın: ÜAK’a göre adaylar başvuruyu sonlandırmadan önce DBS’de beyannamelerini doldurabilir ve puan hesabı yaptırabilir; sonlandırıldıktan sonra bilgi ve belgeler değiştirilemez³.
• Kadro kriterlerini önceden okuyun: Hedef üniversitenizin kriterlerinde derlemenin puanlanıp puanlanmadığını ve başlıca eser olarak kabul edilip edilmediğini kontrol edin^5,6,7.

Destek: Derlemenizi Yöntem ve Raporlama Açısından Güçlendirelim

Editverse Türkiye’de sistematik derleme ve meta-analiz makalelerinin yazım ve raporlama sürecinde araştırma sorusu, tarama stratejisinin belgelenmesi, PRISMA 2020 akış diyagramı ve bulguların sentezi aşamalarında destek veriyoruz; meta-analizin istatistiksel hesaplamaları ayrı bir hizmettir. Bilimsel içerik, yorum ve yazarlık sorumluluğu araştırmacıya aittir; aldığınız desteği makalenizin teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz. Herhangi bir kabul, puan veya doçentlik sonucu taahhüt etmiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Tablo 10. Sağlık Bilimleri Temel Alanı, Doçentlik Başvuru Şartları (2026 Mart Dönemi). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Doçentlik Başvuru Şartları: 2026 Mart Dönemi temel alan tabloları (12 temel alan; Tablo 1–13) ve 2026 Ekim Dönemi başlığı. uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
3. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. 2026 Mart Dönemi Doçentlik Başvurularına İlişkin Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları. uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
4. Doçentlik Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15.04.2018, Sayı: 30392, madde 6. mevzuat.gov.tr. Değişiklik: Doçentlik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, 14.10.2025, Sayı: 33047, madde 3. resmigazete.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
5. Ankara Üniversitesi. Öğretim Üyeliği Kadrolarına Atama ve Yükseltme Asgari Koşulları (05.12.2023 tarihli dosya). personeldb.ankara.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
6. Düzce Üniversitesi. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atama Ek Koşulları (Senato 20.05.2019; YÖK Genel Kurulu 08.08.2019). duzce.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
7. Karadeniz Teknik Üniversitesi. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönergesi (madde 6, Tablo 1 ve dipnot 2). ktu.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
8. Page MJ, McKenzie JE, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372:n71. doi.org/10.1136/bmj.n71; PMID: 33782057
9. Patsopoulos NA, Analatos AA, Ioannidis JPA. Relative citation impact of various study designs in the health sciences. JAMA. 2005;293(19):2362-6. doi.org/10.1001/jama.293.19.2362; PMID: 15900006
10. Murad MH, Asi N, Alsawas M, Alahdab F. New evidence pyramid. Evid Based Med. 2016;21(4):125-7. doi.org/10.1136/ebmed-2016-110401; PMID: 27339128

İlgili Yazılar

• Sistematik Derleme Nasıl Yazılır? PRISMA 2020 ile Adım Adım
• Q1 Dergi Kaç Puan? Doçentlikte Q1–Q4 Makale Puanları 2026
• Doçentlik Puan Tablosu 2026: Sağlık, Fen, Mühendislik ve Sosyal

Bu rehber, TÜBİTAK 2209-A sonuç raporunun resmî formattaki beş bölümünü nasıl dolduracağınızı, harcama ve çıktı bilgilerini nasıl belgelendireceğinizi ve raporun izleyici değerlendirmesinden düzeltme istenmeden geçmesi için nelere dikkat etmeniz gerektiğini TÜBİTAK’ın güncel çağrı belgesine dayanarak açıklar.

2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı’nda desteği almak sürecin yalnızca ilk yarısıdır. Projenin sona ermesi için sonuç raporunun TÜBİTAK’ın belirlediği formatta hazırlanması, BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi’ne (e-BİDEB) yüklenmesi ve akademik danışman tarafından onaylanması gerekir¹. Rapor proje süresi içinde sunulmazsa ya da düzeltilmiş hali kabul edilmezse proje, kusur durumuna göre yürürlükten kaldırılır veya iptal edilir¹. Bu yazıda raporu bölüm bölüm ele alıyor, hangi bilginin hangi bölüme gireceğini ve sık yapılan hataları gösteriyoruz.

Sonuç Raporu Neden Önemli?

Program, ön lisans ve lisans öğrencilerine araştırma ve proje yönetimi deneyimi kazandırmayı amaçlar¹. Sonuç raporu, bu deneyimin belgelendiği yerdir: Ne planladınız, ne yaptınız, ne buldunuz ve parayı nasıl harcadınız? Projeler en çok 12 ay sürer ve destek tutarı en fazla 12.000 TL’dir². Küçük bir bütçe olsa da raporlama yükümlülükleri büyük projelerdekilerle aynı ciddiyettedir: Proje yürütücüsü ve akademik danışman başvuru, izleme ve sonuçlandırma süreçlerindeki yükümlülüklerden TÜBİTAK’a karşı müteselsilen sorumludur¹.

İyi hazırlanmış bir rapor, aynı zamanda ilk yayınınızın taslağıdır. Destek bilgisinde 2209-A geçen ve PubMed’de dizinlenen makalelerin sayısı son yıllarda belirgin biçimde artmıştır (Şekil 1)⁴. Örneğin Türkiye’de zincir marketlerde satılan 1.365 ultra işlenmiş gıdanın besin profilini ve ambalaj geri dönüşüm işaretlerini inceleyen bir çalışma Nutrition Bulletin’de, lipozomal metforminin kolon kanseri hücrelerindeki etkisini inceleyen bir çalışma ise Medical Oncology’de yayımlanmış ve her ikisi de 2209-A desteğini belirtmiştir^9,10.

Öğrenci araştırmasının etkisine ilişkin uluslararası veriler de bu tabloyu destekler. 41 kurumdan 1.135 lisans öğrencisinin katıldığı bir ankette katılımcıların %83’ten fazlası bilimde lisansüstü eğitime başlamayı planladığını ya da bu planını sürdürdüğünü bildirmiştir⁷. Aynı araştırmacının izleyen çalışmasında dokuz ay sonra yapılan izlem anketi, öğrencilerin araştırma deneyiminin ardından aldıkları derslerde bağımsızlık, öğrenmeye yönelik içsel motivasyon ve derse etkin katılım açısından kazanım bildirdiğini göstermiştir⁸. Raporunuzu özenle yazmak, bu deneyimi lisansüstü başvurularında ve sonraki projelerde kullanılabilir bir kanıta dönüştürür.

Takvim: Ne Zaman ve Nereye Yüklenir?

Çağrı duyurusuna göre projenin bilimsel ve teknik tüm gelişmelerini içeren sonuç raporu ve e-BİDEB’deki harcama tablosu proje süresi içerisinde proje yürütücüsü tarafından sisteme yüklenir, ardından akademik danışman kontrol ederek nihai onayı verir¹. Raporun ve sistemin ürettiği sonuç raporu formunun ayrıca posta veya e-posta ile gönderilmesine gerek yoktur¹.

• Proje süresi: Değerlendirme sonuçlarının ilan edildiği tarihten itibaren en fazla 12 ay¹.
• Ek süre: Rapor destek bitiş tarihine kadar yüklenemezse gerekçeli dilekçeyle en fazla 6 ay ek süre istenebilir; gerekçe Grup Yürütme Kurulu (GYK) tarafından uygun bulunursa ek süre verilebilir¹. Program sayfasında “Ek Süre Talebi” dilekçe örneği bulunmaktadır².
• Dönemsel duyurular: TÜBİTAK zaman zaman bir dönemin rapor tarihini toplu olarak güncelleyebilir. Örneğin 2024 yılı 1. dönem projeleri için sonuç raporu yükleme son tarihi 3 ay uzatılarak 08.07.2026 olarak güncellenmiş, ancak harcamaların en geç 08.04.2026’ya kadar tamamlanması şartı değiştirilmemiştir².

Şekil 2’deki örnek önemli bir ayrımı gösterir: Rapor için ek süre, harcama için ek süre anlamına gelmez. Son harcama tarihinden sonra yapılan bir harcama raporda yer alsa bile sorun yaratabilir; çünkü TÜBİTAK harcamaların o tarihe kadar tamamlanmasını zorunlu tutmuştur². Bu nedenle tüm harcamaları erken kapatıp raporu sonradan yazmak en güvenli yoldur.

Resmî Format: Beş Bölüm

TÜBİTAK’ın yayımladığı 2209-A sonuç raporu formatı bir genel bilgiler tablosu ve beş bölümden oluşur³. Genel bilgiler tablosunda projenin konusu, proje yürütücüsünün ve danışmanın adı ile proje başlangıç ve bitiş tarihleri yer alır; raporun sonunda yürütücü ve danışmanın ad-soyad ve imza alanları bulunur³. Aşağıdaki tabloda yalnızca bölüm başlıkları resmî formata aittir; “ne yazılmalı” ve “sık yapılan hata” sütunları Editverse’in yazım önerileridir, TÜBİTAK zorunluluğu değildir.

1. Giriş: Kısa ve odaklı

Format bu bölüm için yalnızca “proje konusu hakkında kısa bilgi” ister³. Bir-iki paragrafta problemi, projenin amacını ve araştırma sorusunu yazmanız yeterlidir. Başvuru formundaki uzun literatür özetini tekrar etmek yerine, raporu okuyan izleyicinin projeyi hızla kavramasını sağlayacak bir çerçeve çizin. Başvuruda yazdığınız amaç ve hedefleri burada aynen hatırlatmak, Sonuç bölümünde “bu hedefe ulaşıldı mı?” sorusunu yanıtlamanızı kolaylaştırır.

2. Rapor dönemlerinde yapılan çalışmalar: Planla gerçekleşeni karşılaştırın

Bu bölüm raporun omurgasıdır. Başvurudaki iş-zaman planını referans alarak her aşamada ne yapıldığını tarih aralıklarıyla yazın: örneklem nasıl seçildi, hangi cihaz veya ölçek kullanıldı, veri nasıl toplandı ve analiz edildi? Planlanan bir adım yapılamadıysa ya da değiştirildiyse bunu gizlemeyin; nedenini ve yerine ne yapıldığını açıklayın. Etik kurul onayı veya muafiyet belgesi gerektiren bir çalışmaysa belgenin tarih ve sayısını belirtmek iyi bir uygulamadır; çağrıya göre bu belge gerekli görüldüğünde projenin yürürlüğe girmesinin ön koşuludur¹.

3. Sonuç: Bulgu, yorum, sınırlılık

Bilimsel makalelerde yaygın olan giriş-yöntem-bulgular-tartışma (IMRAD) yapısı, dört önde gelen iç hastalıkları dergisinde yapılan bir çalışmaya göre 1940’larda kullanılmaya başlanmış ve 1970’lerde makalelerin %80’ine ulaşmıştır⁶. 2209-A formatı bu yapıya birebir uymasa da Sonuç bölümünü “bulgular + kısa tartışma” mantığıyla yazmak hem izleyicinin işini kolaylaştırır hem de raporu makaleye dönüştürmeyi hızlandırır. Bulguları sayılarla verin, her tablo ve şekle numara ve açıklayıcı başlık koyun, bulguları literatürle kısaca karşılaştırın ve çalışmanın sınırlılıklarını açıkça yazın. Son paragrafta başvurudaki her hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını tek tek belirtin.

4. Çıktılar: Rapora ve sisteme ayrı ayrı

Çağrı duyurusu, program kapsamında üretilen makale, bildiri, kitap, kitap bölümü gibi çıktıların TÜBİTAK’a bildirilmesini ve bilgilerinin e-BİDEB’e yüklenmesini zorunlu tutar¹. Yani çıktıyı yalnızca rapora yazmak yetmez; sistemdeki ilgili alana da girmeniz gerekir. Ayrıca program kapsamındaki her türlü duyuru, yayın ve bilimsel etkinlikte TÜBİTAK desteğinin belirtilmesi zorunludur; logonun kullanılamayacağı tez ve makale gibi durumlar bu kuralın istisnasıdır¹. Uluslararası yayın kuralları da fon kaynaklarının makalede açıklanmasını ister¹¹. Makaleniz henüz yayımlanmadıysa durumunu dürüstçe yazın: “dergiye gönderildi” ile “kabul edildi” arasındaki farkı korumak, ileride sorun yaşamamanın en basit yoludur.

5. Harcama kalemleri: Belge, tutarlılık, iade

Harcama bölümünde en sık sorunlar belgelemeden çıkar. Çağrının kuralları açıktır¹:

• Proje kapsamındaki harcamalar fatura ile belgelendirilmelidir ve faturalar proje yürütücüsü ya da proje ortakları adına kesilmelidir.
• Üzerinde isim bulunmayan fiş dökümleri (akaryakıt fişleri hariç) geçersiz harcama sayılır ve iadesi talep edilir.
• Demirbaş alındıysa proje tamamlandıktan sonra üniversite envanterine kaydettirilmeli ve kayıt belgesi alınmalıdır; TÜBİTAK talep ederse bu belge ve faturaların ibrazı zorunludur.
• Belgelendirilmeyen veya kullanılmayan destek tutarı TÜBİTAK’ın banka hesabına iade edilmelidir.

Hangi giderlerin baştan bütçeye konamayacağını da hatırlatmak gerekir: Kongre/konferans katılımı, yayın ve patent, konaklama ve gündelik (yeme-içme) masrafları 2209 bütçesine dahil edilemez; öğrenci ve danışmanlara harcırah veya yevmiye ödenmez². Raporda her kalemi “ne alındı, ne için, hangi iş paketinde kullanıldı” üçlüsüyle anlatmak, izleyicinin harcamanın projeyle ilişkisini kolayca görmesini sağlar.

İzleyici Değerlendirmesi ve Düzeltme

Sonuç raporları, ilgili dönemin yükleme son tarihinden sonra BİDEB’in görevlendirdiği izleyiciler tarafından toplu olarak değerlendirilir. İzleyicinin uygun bulmadığı raporlar için verilen süre içinde düzeltme istenir¹. Çağrıdaki tanıma göre izleyici, sonuç raporunu bilimsel ve teknik açıdan, gerektiğinde yerinde inceleyen kişidir¹. Düzeltme talebi geldiğinde her yoruma ayrı ayrı yanıt verin ve değişikliği raporda nerede yaptığınızı belirtin; bu yaklaşım hakem yanıt mektubu mantığıyla aynıdır.

Üretken Yapay Zekâ Kullanımı

2025 çağrısı, proje yürütücüsünün başvuru ve sonrasındaki tüm süreçte “TÜBİTAK Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi”ne uymakla yükümlü olduğunu belirtir. Akademik danışman da ÜYZ ile üretilmiş metin, görsel ve analizlerin doğruluğunu ve özgünlüğünü kontrol etmek ve nihai sorumluluğu üstlenmekle yükümlüdür^1,5. Program sayfasına göre 2025 çağrısında şartlı kabul alan başvurular için akademik danışmanların ÜYZ kullanımına ilişkin Kaynakça Taahhütnamesi’ni onaylaması da istenmiştir². Raporda dil düzeltme için bir araç kullandıysanız bile her kaynağı ve her sayıyı kendiniz doğrulayın.

Rapordan Makaleye

Raporu bitirdikten sonra elinizde bir makalenin çoğu malzemesi vardır. Giriş bölümünü literatürle genişletin, “yapılan çalışmalar” bölümünü yöntem bölümüne, Sonuç bölümünü bulgular ve tartışmaya dönüştürün⁶. Dergi seçerken hedef derginin kapsamını ve yazar rehberini okuyun; yağmacı dergilerden uzak durun. Programı tamamlayan öğrencilere 2224-A, 2224-B ve 2224-D bilimsel etkinlik destek programlarına başvuruda çeşitli imkânlar tanınması, bulgularınızı bir kongrede sunmak için ayrıca fırsat sunar¹.

Göndermeden Önce Kontrol Listesi

Kaynak numarası taşıyan maddeler TÜBİTAK belgelerine dayanır; numarasız maddeler Editverse’in yazım önerisidir ve resmî zorunluluk değildir.

• Güncel sonuç raporu formatını kullandınız ve beş bölümün tamamını doldurdunuz mu?³
• Genel bilgiler tablosundaki tarihler e-BİDEB’deki proje tarihleriyle aynı mı?³
• Başvurudaki her amaç için Sonuç bölümünde “ulaşıldı / kısmen / ulaşılamadı” ve gerekçe var mı?
• Plandan sapmalar ve nedenleri yazıldı mı?
• Tablo ve şekiller numaralı ve başlıklı mı; bulgular sayılarla mı verildi?
• Çıktılar hem raporda hem e-BİDEB’de mi; destek ibaresi yayınlarda yer alıyor mu?¹
• Tüm faturalar yürütücü veya ortaklar adına mı; harcama toplamı sistemdeki tabloyla tutuyor mu?¹
• Demirbaş varsa envanter kayıt belgesi alındı mı?¹
• Kullanılmayan tutar iade edildi mi?¹
• Akademik danışman raporu okuyup sistemde onayladı mı?¹

Başvuru aşaması için TÜBİTAK 2209-A başvuru rehberimize, panel kriterlerinin mantığı için TÜBİTAK proje değerlendirme kriterleri yazımıza göz atabilirsiniz.

Destek

Aşağıdaki 2209-A paketi başvuru aşamasına yöneliktir; sonuç raporu yazımını kapsamaz. Sonuç raporunuzun yapısı veya rapordan türetilecek makalenin dili konusunda bilgi almak isterseniz ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz. 2209-A bir öğrenci araştırma programıdır: Araştırmayı yapmak, raporun bilimsel içeriğini oluşturmak ve sorumluluğunu taşımak öğrenciye ve akademik danışmana aittir; desteğimiz yapı, dil ve sunum üzerine geri bildirim kapsamındadır ve aldığınız desteği danışmanınızla paylaşmanızı öneririz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB). 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı 2025 Yılı Çağrı Duyurusu. tubitak.gov.tr/…/2209-A_2025_Yili_Cagri_Duyurusu_V2_1.pdf (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK. 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı (program sayfası: destek kapsamı, destek miktarı, duyurular, dilekçe örnekleri). tubitak.gov.tr/tr/burslar/lisans-onlisans/…/2209… (Erişim: Ekim 2026)
3. TÜBİTAK. 2209-A Sonuç Raporu Formatı. tubitak.gov.tr/…/2209-a_sonuc_raporu_formati.docx (Erişim: Ekim 2026)
4. National Library of Medicine. PubMed E-utilities; sorgu: “2209-A”[gr] OR “2209A”[gr], yayın yılına göre. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov (Sorgu tarihleri: 4 ve 7 Ekim 2026)
5. TÜBİTAK. Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi. Eylül 2025. tubitak.gov.tr/…/UYZ_Rehberi_v03_TR.pdf (Erişim: Ekim 2026)
6. Sollaci LB, Pereira MG. The introduction, methods, results, and discussion (IMRAD) structure: a fifty-year survey. J Med Libr Assoc. 2004;92(3):364-7. PMID: 15243643; PMC442179
7. Lopatto D. Survey of Undergraduate Research Experiences (SURE): first findings. Cell Biol Educ. 2004;3(4):270-7. doi.org/10.1187/cbe.04-07-0045; PMID: 15592600
8. Lopatto D. Undergraduate research experiences support science career decisions and active learning. CBE Life Sci Educ. 2007;6(4):297-306. doi.org/10.1187/cbe.07-06-0039; PMID: 18056301
9. Şimşek H, Rajabi A, Öztürk B, Uçar A. Ultra-processed foods marketed in Türkiye: an analysis of nutritional quality and packaging sustainability. Nutr Bull. 2025;50(2):302-10. doi.org/10.1111/nbu.70005; PMID: 40077891
10. Cetin E, Boyacioglu O, Orenay-Boyacioglu S. An effective treatment approach of liposomally encapsulated metformin in colon cancer. Med Oncol. 2024;41(4):82. doi.org/10.1007/s12032-024-02306-8; PMID: 38416317
11. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Recommendations for the Conduct, Reporting, Editing, and Publication of Scholarly Work in Medical Journals: Preparing for Submission. icmje.org/recommendations/…/preparing-for-submission (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• TÜBİTAK 2209-A Lisans Araştırma Projesi: Başvuruyu Kazanmak İçin Rehber
• TÜBİTAK Proje Değerlendirme Kriterleri: Puanlama ve Ret Nedenleri
• Yağmacı Dergi Listesi 2026: Nasıl Anlaşılır, ÜAK ve YÖK Kuralı

Doçentlik dosyasında etik ihlal kararı, başvurunun iptaline, en erken üçüncü dönemde yeniden başvuruya ve kurumunuza bildirilen bir disiplin sürecine yol açabilir; bu rehber ÜAK Yönergesi’ndeki ihlal türlerini, inceleme sürecini, zamanaşımını ve başvuru öncesi kontrolleri resmî metinler üzerinden açıklar.

Doçentlik değerlendirmesinde jürinin baktığı ilk ölçüt eserlerin niteliği değil, etik uygunluktur. Doçentlik Yönetmeliği’ne göre başvurular; adayın bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uygun hareket edip etmediği, asgari başvuru şartlarını sağlayıp sağlamadığı, eserlerin nitelik ve özgünlüğü ile alana katkısı yönlerinden değerlendirilir; jüri, etik ihlal bulmadığı ve asgari şartların sağlandığını tespit ettiği adayın çalışmalarının niteliğini esas alır¹. Bu nedenle doçentlik başvurusunda etik ihlal kavramı, yalnızca ağır suistimal vakalarını değil, beyannamedeki sıradan görünen kararları da kapsar.

Etik İnceleme Hangi Durumlarda Başlar?

Doçentlik Yönetmeliği’nin 7. maddesi, etik incelemeyi başlatabilecek dört yol tanımlar¹:

• Jüri tespiti: Eser incelemesi yapan jüri üyesi, dosyadaki herhangi bir eserde etik aykırılık tespit ederse durumu gerekçeli bir raporla ve iddiaya konu eserlerle birlikte ÜAK’a bildirir (md. 7/2).
• Doçentlik Komisyonu tespiti: Komisyonca etik ihlalde bulunduğu tespit edilen adayların dosyaları incelenmek üzere ilgili etik komisyonuna gönderilir (md. 7/3).
• Şikâyet veya ihbar: Başvuru süreci devam ederken dosyadaki bir eser hakkında şikâyet veya ihbar gelirse, ilgili etik komisyonu ön değerlendirme yapar; iddia inandırıcı bilgi ve belgeye dayanıyorsa inceleme kararı verilir ve bu sürede başvuruyla ilgili işlem yapılmaz (md. 7/10).
• Disiplin kayıtları: ÜAK, adayların etik aykırılık nedeniyle disiplin cezası bulunup bulunmadığını kendi veri tabanından kontrol edebilir (md. 7/1).

İddialar ÜAK bünyesindeki üç komisyon tarafından incelenir: Fen ve Mühendislik Bilimleri, Sağlık ve Spor Bilimleri ile Sosyal ve Beşerî Bilimler ve Güzel Sanatlar¹. İnceleme sürerken doçentlik süreci durur; iddia doğru bulunmazsa süreç kaldığı yerden devam eder ve iddiada bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır (md. 7/4, 7/6)¹.

Yönergeye Göre Etik İhlal Türleri

ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin 4. maddesi ihlalleri iki grupta sayar². İlk grup, akademik atama ve yükseltmelerde en sık tartışılan altı eylemdir:

İkinci grup “diğer etik ihlal türleri” başlığını taşır ve doçentlik dosyası açısından en az ilk grup kadar önemlidir². Bunlar arasında destek alınan kurum ve kişileri belirtmemek; sunulmamış veya savunulmamış tez ya da çalışmaları sahibinin izni olmadan kaynak kullanmak; hasta haklarına ve klinik araştırma mevzuatına aykırı davranmak; anket ve tutum araştırmalarında katılımcıların açık rızası veya kurum izni olmadan veri yayımlamak; hayvan deneyleri için gerekli izinleri yazılı olarak almamak sayılır. Doçentlik başvurusuna özgü üç madde ise ayrıca dikkat ister:

• Yanlış veya yanıltıcı beyan: Akademik atama ve yükseltme başvurularında bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak (md. 4/2-j).
• Dergi niteliğini yanlış göstermek: Başvuru dosyasında mevcut olmayan bir dergiyi mevcut, indekslerde taranmayan bir dergiyi taranıyor gibi göstermek ya da hakemli olmayan bir dergiyi hakemli olarak belirtmek (md. 4/2-l).
• Teamüllere aykırı tutum: Akademik teamüllere aykırı olarak bir doçent adayında etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışlarda bulunmak (md. 4/2-k).

Yönergenin 5. maddesi bir sınır da çizer: Evrensel olarak tanınan bilim kuramları, bilim alanlarının temel bilgileri, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal sayılmaz².

Puanlama kuralları ile etik kuralların kesiştiği yer

Tekrar yayım ve dilimleme, puanlamayla doğrudan ilişkilidir: Yönerge, mükerrer yayınları ve tek bir araştırmanın parçalara bölünmüş sonuçlarını akademik atama ve yükselmelerde “ayrı yayınlar olarak” sunmayı ihlal sayar². Aynı çalışmayı beyannamede birden fazla kalemde göstermek bu nedenle basit bir puan hatasının ötesine geçip tekrar yayım veya yanıltıcı beyan iddiasına dönüşebilir². Hangi yayının hangi tabloda ve hangi koşulla puanlanacağını başvuru dönemine ait güncel ÜAK tablosundan ve başvuru kılavuzundan kontrol edin.

İnceleme Nasıl Yürür?

Yönerge, komisyonların çalışma usulünü ayrıntılı biçimde düzenler²:

1. Ön değerlendirme: Komisyon önce iddianın inandırıcı bilgi ve belgeye dayanıp dayanmadığını tespit eder (md. 10/2).
2. Savunma: Hakkında inceleme başlatılan kişiden gerekli bilgi ve belgelerle birlikte yazılı savunması istenir. Savunma için süre 15 gündür; süresinde savunma yapılmazsa komisyon mevcut belgelerle karar verir. Gerekli görülürse sözlü savunma da alınabilir (md. 10/3).
3. Bilirkişi: Gerektiğinde bilirkişi görüşü alınır; bilirkişiler en geç iki hafta içinde rapor düzenler. Adayın tez danışmanları, doçentlik jürisinde görev almış öğretim üyeleri, aynı üniversitedeki öğretim üyeleri, akrabaları ve aralarında husumet bulunanlar bilirkişi olamaz (md. 9/2–3).
4. Karar: Komisyonlar en az beş üyeyle toplanır, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar alır ve çekimser oy kullanılamaz. Karara muhalif kalan üye gerekçe yazmak zorundadır (md. 9/1, 10/5).

Komisyonun önce iddianın “inandırıcı mahiyette bilgi ve belgeye” dayanıp dayanmadığına baktığı düşünülürse, savunmada her iddiaya ilişkin belgelerin hazır olması önem kazanır: ham veri, etik kurul ve katılımcı onam kayıtları, yazar katkı kayıtları ve derginin indeks bilgisi gibi².

Zamanaşımı ve Gizlilik

Yönergenin 12. maddesine göre intihal, sahtecilik ve çarpıtma iddialarında inceleme başlatılması herhangi bir süre sınırına tabi değildir. Diğer ihlallerde eylemin üzerinden on yıl geçtikten sonra inceleme yapılamaz; ayrıca eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez. Eser tamamen veya kısmen tekrar yayımlanır ve atama veya yükselmede kullanılırsa bu süreler yeniden işlemeye başlar². Komisyon kararları genel düzenlemeler dışında gizlidir (md. 13); karara bağlanmış bir konu, yeni bir kanıt gösterilmedikçe aynı iddialarla yeniden incelenmez (md. 14/2)².

Etik İhlal Kararının Sonuçları

Etik ihlal kararı ağır ve çok katmanlı sonuçlar doğurur^1,2:

• Başvuru iptal edilir ve aday, başvurduğu dönem esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir¹. Doçentlik başvuruları yılda iki kez, Mart ve Ekim aylarında yapıldığından¹, 2026 Mart döneminde başvurup etik ihlal nedeniyle başvurusu iptal edilen aday için bu dönem 2027 Ekim’dir (Ekim 2026 ve Mart 2027 dönemleri atlanır).
• Etik ihlal tespiti içeren jüri raporları adaya açılır; diğer jüri üyelerinin raporları açılmaz¹.
• Yeniden başvuran aday, ihlal tespitine konu yayınlarını belirtmek zorundadır ve bu yayınları yanlış beyan dışında beyannamede kullanamaz; kullanırsa başvurusu Doçentlik Komisyonunca reddedilir¹.
• Karar, disiplin ve diğer idari işlemlerin başlatılması için adayın kurumuna, gerektiğinde YÖK Başkanlığına bildirilir; idari, cezai ve hukuki sorumluluk saklıdır^1,2.
• Lisansüstü tezindeki intihal veya sahtecilik nedeniyle başvurusu iptal edilen aday bu tezleri kullanarak yeniden başvuramaz; aksi hâlde başvurusu reddedilir¹.

Daha önce etik ihlal kararı verilmiş adayların bu yayınlarını yayın listesinde kısa açıklamayla belirtmesi gerekir; doçent adayları ayrıca özgeçmiş ve eserler listesinde tüm akademik çalışmalarını belirtmekle yükümlüdür^1,2.

Türkiye’den Veriler: Sorun Nerede Yoğunlaşıyor?

Doçentlik etik incelemelerinin dağılımına ilişkin kamuya açık bir istatistik bulunmuyor; yönerge kararların gizli olduğunu belirtir². Ancak yayın etiği sorunlarının genel profiline ilişkin Türkiye’den hakemli çalışmalar fikir veriyor. Kocyigit ve Akyol, PubMed’de Türkiye kaynaklı ve geri çekilmiş 86 biyomedikal yayını incelemiş; en sık geri çekme nedenlerinin intihal (23), mükerrer yayın (22) ve hata (17) olduğunu bildirmiştir. Geri çekilen makaleler, geri çekme sonrasında da atıf almaya devam etmiştir: Toplam 695 atıfın 471’i geri çekmeden sonra yapılmıştır³.

Gökçay ve Arda ise Ankara Tabip Odası’nın 1998–2012 yılları arasındaki 31 disiplin dosyasını incelemiş ve bunlardan 11’inin bilimsel yanlış davranışla ilgili olduğunu bulmuştur⁴. Bijari ve arkadaşları, 2010–2019 arasında geri çekilen ve birinci yazarı İran, Suudi Arabistan, Pakistan, Mısır veya Türkiye’de görevli 436 biyomedikal makaleyi incelemiş; bunların 80’i Türkiye kaynaklıdır. Beş ülke genelinde geri çekmenin yaygın nedenleri intihal, mükerrer yayın, yazarlık sorunları ve sahte hakemlik olarak bildirilmiştir⁵. Gupta ve arkadaşlarının İngilizcenin ana dil olmadığı ülkelerdeki araştırmacı ve editörlerle yaptığı ankette (211 katılımcı, 28’i Türkiye’den) en sık karşılaşılan intihal türü, katılımcıların %69’u (145 kişi) tarafından başka sözcüklerle yeniden ifade yoluyla intihal (“paraphragiarism”) olarak belirtilmiş; izin verilen intihal sınırı ve yöntem bölümündeki metin kopyalama konusunda ise belirgin görüş ayrılığı saptanmıştır⁶. Bu çalışmalar doçentlik dosyalarını doğrudan ölçmez; yine de metin özgünlüğünün ve aynı çalışmanın tekrar kullanımının yayın etiği sorunlarında öne çıktığını gösterir.

Başvurudan Önce Etik Kontrol Listesi

• Metin özgünlüğünü kontrol edin: Yönerge intihalı, atıf yapmadan aktarım olarak tanımlar²; kaynağı yeterince değiştirmeden yeniden ifade etmek de araştırmacıların en sık karşılaştığı intihal biçimi olarak bildirilmiştir⁶. Yayımlanmış çalışmalarınızı kendi önceki metinlerinizle ve literatürle karşılaştırın; özellikle tezden üretilen makalelerde tezin kendisine atıf yapıldığından emin olun. Benzerlik oranlarının nasıl yorumlanacağı için intihal oranı rehberimize bakabilirsiniz.
• Yazarlık katkılarını belgeleyin: ICMJE, yazarlık için dört ölçütün birlikte karşılanmasını önerir: (1) çalışmanın tasarımına veya verinin elde edilmesine, analizine ya da yorumlanmasına önemli katkı; (2) metni yazmak veya önemli fikri içerik açısından eleştirel olarak gözden geçirmek; (3) yayımlanacak son sürümü onaylamak; (4) çalışmanın doğruluğu ve bütünlüğüyle ilgili tüm sorulardan sorumlu olmayı kabul etmek. Dört ölçütten azını karşılayanlar yazar olarak değil, teşekkür bölümünde belirtilmelidir⁷.
• Mükerrer ve dilimlenmiş yayınları ayıklayın: Aynı veri setinden üretilmiş yayınların birbirini tekrar etmediğini ve beyannamede yalnızca bir kez gösterildiğini kontrol edin².
• İzinleri ve onayları arşivleyin: Etik kurul onayı, kurum izni, katılımcı onamı ve hayvan deneyi izinleri, yönergenin “diğer ihlaller” listesinde doğrudan karşılığı olan belgelerdir².
• Destek beyanlarını tamamlayın: Proje veya kurum desteğiyle yapılan yayınlarda destek veren kurumu ve katkısını belirtin².
• Dergi bilgilerini belgeyle doğrulayın: Derginin yayın tarihinde ilgili indekste taranıp taranmadığını ve hakemli olup olmadığını kanıtlayabilmeniz gerekir; aksi beyan yönergenin 4/2-l maddesine girer².
• Dil ve yazım desteğini görünür kılın: ICMJE’ye göre yazım desteği, teknik editörlük, dil düzenlemesi ve son okuma tek başına yazarlık gerektirmez; bu katkılar teşekkür bölümünde belirtilmelidir⁷.

Destek: Doçentlik Hazırlığında Yanınızdayız

Editverse Türkiye’nin doçentlik hazırlık paketi mevcut puan durumunuzun analizini, makale düzenleme ve yayın desteğini ve aylık ilerleme takibini kapsar; 1 saatlik danışmanlık seansı ise puan durumunuzu ve eksik kategorilerinizi değerlendirip yazılı bir yol haritası sunar. Bir eserin etik ihlal oluşturup oluşturmadığına karar verme yetkisi yalnızca ÜAK’ın etik komisyonlarındadır; biz bu konuda karar vermeyiz, benzerlik taraması yapmayız ve herhangi bir sonuç, puan veya benzerlik oranı taahhüt etmeyiz. Makalelerinizin sorumluluğu yazar olarak size aittir; aldığınız dil ve yazım desteğini ICMJE ilkelerinde önerildiği şekilde teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz⁷.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Doçentlik Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15.04.2018, Sayı: 30392 (14.10.2025 tarihli ve 33047 sayılı Resmî Gazete’deki değişiklik dahil güncel metin; madde 4, 6 ve 7). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Üniversitelerarası Kurul. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (madde 4–14). Güncel sürüm için ÜAK Etik sayfasına bakınız: uak.gov.tr/page/etik-xPDl4
3. Kocyigit BF, Akyol A. Analysis of retracted publications in the biomedical literature from Turkey. J Korean Med Sci. 2022;37(18):e142. doi.org/10.3346/jkms.2022.37.e142; PMID: 35535370
4. Gökçay B, Arda B. A review of the scientific misconduct inquiry process, Ankara Chamber of Medicine, Turkey. Sci Eng Ethics. 2017;23(4):1097-112. doi.org/10.1007/s11948-016-9824-8; PMID: 27896602
5. Bijari K, Askarian M, Astaneh B. Reasons for retraction of biomedical articles written by Eastern Mediterranean and Turkish authors; a comprehensive cross-sectional study during 2010-2019. Galen Med J. 2026;15:e3885. doi.org/10.31661/gmj.v15i.3885; PMID: 42499371
6. Gupta L, Tariq J, Yessirkepov M, Zimba O, Misra DP, Agarwal V, et al. Plagiarism in non-Anglophone countries: a cross-sectional survey of researchers and journal editors. J Korean Med Sci. 2021;36(39):e247. doi.org/10.3346/jkms.2021.36.e247; PMID: 34636502
7. International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). Defining the Role of Authors and Contributors. icmje.org (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• Doçentlik Başvurusu Reddedilirse: İtiraz, Dava ve Yeniden Başvuru
• İntihal Oranı Kaç Olmalı? Tez ve Makalede Benzerlik Eşikleri
• Yayın Etiği İhlalleri: Türleri, Örnekleri ve Yaptırımları (YÖK ve 2547)
• Doçentlik Başvurusunda Sık Yapılan 10 Hata: ÜAK Kuralları 2026

Doçentlik başvurusunun olumsuz sonuçlanması tek bir karar türü değildir. Belge eksikliği nedeniyle ret, asgari şartları sağlamama nedeniyle iptal, eser incelemesinde başarısızlık ve etik ihlal kararı farklı maddelere dayanır; yeniden başvuru zamanı, erişebileceğiniz raporlar ve itiraz stratejiniz bu ayrıma göre değişir.

Doçentlik Bilgi Sistemi’nde (DBS) olumsuz bir sonuç gördüğünüzde ilk tepki çoğu zaman “hemen itiraz edeyim” ya da “bir sonraki döneme yeniden başvurayım” olur. Doçentlik başvurusu reddedilirse bu iki seçenek birbirini etkiler: ÜAK’ın 2026 Mart dönemi kılavuzuna göre, asgari başvuru şartlarını sağlamadığı için iptal edilen veya eser incelemesinde başarısız bulunan ve bu sonuca itiraz eden adaylar itiraz süreci tamamlanmadan yeniden başvurursa, yeni dönem başvurularıyla ilgili herhangi bir işlem yapılmaz³. Bu rehberde, olumsuz karar türlerini Doçentlik Yönetmeliği’nin güncel metni ve ÜAK kılavuzu üzerinden ayırıyor, tebliğ ve dava sürelerini somut bir tarih örneğiyle hesaplıyor ve yeniden başvuru için kontrol listesi veriyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kendi dosyanız için bir avukattan hukuki görüş almanızı öneririz.

Önce Kararın Türünü Belirleyin

Doçentlik Yönetmeliği, 14 Ekim 2025’te yayımlanan değişiklikle birlikte olumsuz sonuçları farklı makamlara ve farklı sonuçlara bağlar^1,2. Aşağıdaki tablo, güncel metindeki ayrımı özetler.

Bu ayrımın en önemli pratik sonucu bekleme süresidir. Ret ve asgari şart iptalinde bir sonraki dönem mümkünken, başarısızlık ve etik ihlal kararlarında üç dönem beklenir. ÜAK kılavuzu üç dönem kuralının bilim alanından bağımsız olduğunu açıkça yazar: Başarısız bulunan aday aynı ya da farklı bir bilim alanından en erken izleyen üçüncü dönemde başvurabilir^3,4. Kılavuzdaki örneğe göre 2026 Mart döneminde başarısız olan aday en erken 2027 Ekim döneminde başvurabilir³. Aynı hesap 2026 Ekim dönemine uygulandığında en erken dönem 2028 Mart olur.

Yönetmelik ayrıca bazı yeni başvuruların doğrudan reddedileceğini düzenler: daha önce doçentlik unvanı almak için kullanılmış eserlerle başka bir alandan yapılan başvurular (md. 4/5), lisansüstü tezindeki intihal veya sahtecilik nedeniyle başvurusu iptal edilen adayın aynı tezleri kullanarak yaptığı başvurular (md. 4/9), iptale konu eksiklikler giderilmeden yapılan başvurular (md. 6/1-a) ve etik ihlal tespitine esas yayınların yeniden beyannamede kullanıldığı başvurular (md. 7/7)¹. Sonuçlanmamış bir başvurusu bulunan aday ise aynı ya da farklı alandan yeni başvuru yapamaz (md. 4/7)¹.

Belge Kaynaklı Ret ve İptalin Kılavuzdaki Örnekleri

Jüri aşamasına gelmeden biten başvuruların önemli bir kısmı, eserlerin niteliğiyle değil belgelerle ilgilidir. 2026 Mart kılavuzu bu durumları tek tek sayar³:

• Öğrenim belgesi, tez veya yabancı dil belgesinin eksik ya da hatalı olduğu tespit edilen adayın başvurusu kılavuzda “iptal” olarak ifade edilir; Yönetmeliğin 14 Ekim 2025’te değişen 4/4. maddesi ise aynı durumu ÜAK Başkanlığınca ret olarak düzenler^1,3. DBS’de eksik veya hatalı bilgi ya da belgesi olan adaylar için de kılavuz aynı sonucu öngörür.
• Kurum sistemlerinden elektronik olarak alınamayan öğrenim veya yabancı dil belgelerinin aslı ya da onaylı suretinin başvuru süresi içinde ÜAK’a posta/kargoya verilmesi veya elden teslim edilmesi gerekir. Fiziki belgenin sisteme girilen bilgiyle aynı olmaması, yani eksik, hatalı, tutarsız veya farklı olması iptal sebebidir. Onaylı belgelerdeki onay tarihi başvurulan yıl içinde olmalıdır.
• Daha önce başka bir alandan doçent olmuş adaylar, o döneme ait özgeçmiş ve eserler listesini başvuru süresi içinde fiziki olarak göndermezse başvuruları iptal edilir.
• “Başvuruyu Sonlandır” işlemini süresi içinde yapmayan adayların başvurusu geçersiz sayılır; sonlandırmadan sonra hiçbir bilgi veya belge eklenemez, çıkarılamaz ya da düzeltilemez.

Bu tür sorunlar çoğunlukla başvuru haftasında fark edilir. Belge kontrolünü dönem açılmadan önce tamamlamak, bir sonraki döneme kalmanın en kolay önlenebilir nedenini ortadan kaldırır. Ret kararından sonra aday takip eden dönemlerde yeniden başvurabildiği için¹, kaybedilen süre genellikle bir dönemdir; ancak kılavuza göre geçersiz sayılan veya iptal edilen başvurularda ödenen başvuru ücreti iade edilmez ve sonraki döneme devredilmez³.

Karar Ne Zaman Tebliğ Edilmiş Sayılır?

Doçentlik sürecinde bildirimler posta ile yapılmaz. 2547 sayılı Kanun’un 24. maddesine göre jüri üyelikleri, jüri, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda erişime açılır ve bu bilgiler erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır⁵. Yönetmeliğin 6/7. maddesi ve ÜAK’ın jüri işlemleri sayfası aynı kuralı tekrarlar; ÜAK, bilgilendirmelerin e-posta ve kısa mesajla yapılacağını, bu nedenle DBS’deki iletişim bilgilerinin güncel olması gerektiğini belirtir^1,6. Eser inceleme sonuçları her ay yapılan ÜAK Yönetim Kurulu toplantılarından sonra açıklandığı için her adayın sonuç tarihi farklıdır^3,7.

İtiraz: Doçentlik Komisyonu Yolu

Yönetmeliğin 14 Ekim 2025’te değiştirilen 8/3. maddesine göre adayların ve jüri üyelerinin doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazı ile resen tespit edilecek hususlar Doçentlik Komisyonu tarafından incelenerek karara bağlanır^1,2. Yönetmelik itiraz için ayrı bir süre ya da şekil öngörmez. Kılavuzdaki iki hüküm ise itirazın zamanlamasını doğrudan etkiler³:

• Madde 2.1.8: Asgari şartları sağlamadığı için başvurusu iptal edilen ya da eser incelemesinde başarısız olan ve bu karara itiraz eden adaylar, itiraz süreci tamamlanmadan yeni başvuru yaparsa yeni dönem başvurularıyla ilgili işlem yapılmaz.
• Madde 2.1.10: Başvurusu sonuçlanmamış adaylar aynı ya da farklı alandan yeniden başvuramaz.

Bu nedenle özellikle asgari şart iptallerinde iki yol arasında bilinçli bir seçim yapmak gerekir: İptal gerekçesi açık ve kısa sürede giderilebilir bir eksiklikse, gerekçeyi gidererek izleyen döneme başvurmak daha hızlı sonuç verebilir. Gerekçenin hatalı olduğunu düşünüyorsanız, örneğin alan dışı sayılan bir çalışmanın alanla ilgisini belgeleyebiliyorsanız, itiraz ve gerekirse yargı yolu öne çıkar. ÜAK’ın sıkça sorulan sorular belgesindeki örnek yol gösterir: Çalışmalarının bir kısmı alan dışı bulunduğu için başvurusu iptal edilen aday, bu çalışmaları kullanmadan yeni çalışmalarıyla zorunlu şartları sağlayarak yeniden başvurabilir⁴.

Dava Yolu: Süreler Nasıl Hesaplanır?

Doçentlik kararları idari işlemdir ve idari yargı denetimine tabidir. Bunun en açık göstergesi, Yönetmeliğin kendisidir: Danıştay Sekizinci Dairesinin 26.05.2023 tarihli kararıyla yönetmeliğin 4. maddesinin altıncı fıkrası ve 6/1-a maddesinin bir cümlesi iptal edilmiş, bu karar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 21.04.2025 tarihli onama kararıyla kesinleşmiştir¹.

İdari Yargılama Usulü Kanunu’na (İYUK) göre özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde 60 gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (md. 7)⁸. Tatil günleri süreye dahildir; ancak son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (md. 8)⁸. İlgililer dava açmadan önce, dava açma süresi içinde, işlemin kaldırılmasını veya değiştirilmesini üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur ve 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (md. 11)⁸. Doçentlik Komisyonuna yapılan bir itirazın bu madde kapsamında nasıl değerlendirileceği somut olaya bağlı olduğundan, süre hesabını mutlaka bir avukatla birlikte yapın.

Jüri Raporlarını Bir Yol Haritasına Dönüştürmek

14 Ekim 2025 değişikliğiyle hangi raporların adaya açılacağı netleşmiştir. Etik ihlal nedeniyle iptalde etik ihlal tespit eden raporlar, asgari şart iptalinde asgari şartları sağlamadığına ilişkin raporlar, başarılı veya başarısız sonuçta ise asıl jüri üyelerinin raporları adaya açılır; değerlendirmeye esas alınanlar dışındaki raporlar açılmaz^1,3. Jüri bilgileri de sonuç açıklanma tarihinde başvuru sonucuyla birlikte erişime açılır¹.

Bu raporlar yalnızca itiraz için değil, yeniden başvuru için de en değerli girdidir. Çünkü aynı alandan yeniden başvurduğunuzda, başarısız olduğunuz son döneme ait bilgi ve belgeler ile başarısızlığa esas raporlar, jüri üyelerinin isimleri gizlenerek yeni jürinin erişimine açılır (md. 6/9). Asgari şart iptalinde de iptale konu döneme ait bilgi ve belgeler ile Doçentlik Komisyonu kararı yeni jüriye açılır (md. 6/1-a)¹. Yeni jüri, önceki eleştirilerin giderilip giderilmediğini görebilecektir.

Raporları okurken her eleştiriyi üç sütunlu bir tabloya dökmek işe yarar: eleştirinin kendisi, hangi esere veya kritere ilişkin olduğu ve yeni dosyada bunu nasıl giderdiğiniz. Yönetmeliğe göre başarısız aday “jüri tarafından eksik bulunan eser ve faaliyetleri tamamlamak kaydıyla” yeniden başvurabildiğinden¹, bu tablo yeni dosyanızın omurgası olur.

Yeniden Başvuru İçin Kontrol Listesi

• Dönemi doğru hesaplayın: Ret ve asgari şart iptalinde izleyen dönem, başarısızlık ve etik ihlalde izleyen üçüncü dönem. Farklı bilim alanına geçmek üç dönem kuralını değiştirmez^3,4.
• Önceki başvurunun sonuçlandığından emin olun: Devam eden bir itiraz veya sonuçlanmamış başvuru, yeni başvurunun işleme alınmasını engeller^1,3.
• İptal gerekçesini belgeyle giderin: Eksiklik giderilmeden yapılan başvuru Doçentlik Komisyonunca reddedilir¹.
• Etik ihlale konu yayınları beyan edin: Bu yayınlar özgeçmiş ve eserler listesinde belirtilmeli, yanlış beyan dışında beyannamede kullanılmamalıdır^1,3,9.
• Tüm akademik çalışmalarınızı listeleyin: 2025 değişikliğiyle özgeçmiş ve eserler listesinde tüm akademik çalışmaların belirtilmesi zorunludur (md. 4/8)¹.
• Belge ve usul hatalarını önleyin: Öğrenim belgesi, tez veya yabancı dil belgesindeki eksiklik ya da kılavuza aykırı başvuru, ÜAK Başkanlığınca ret sebebidir (md. 4/4)^1,3.
• Bütçenizi planlayın: Geri çekilen, geçersiz sayılan veya iptal edilen başvuruların ücreti iade edilmez ve sonraki döneme devredilmez³.

Destek: Yeniden Başvuru Planınızı Birlikte Netleştirelim

Editverse Türkiye’nin doçentlik hazırlığı hizmetinde yayın ve puan durumunuz değerlendirilir, eksik kategoriler belirlenir; hedef dergi ve zaman çizelgesi önerileri yazılı olarak sunulur. Yeni makalelerinizin dil ve yapı düzenlemesi için paket kapsamındaki makale düzenleme ve yayın desteğinden yararlanabilirsiniz. Hukuki görüş vermiyoruz; itiraz ve dava kararları için bir avukata danışmanızı öneririz. Yazar sizsiniz: beyanların doğruluğu ve DBS işlemleri adaya aittir, herhangi bir sonuç taahhüdü vermiyoruz. Düzenleme veya yazım desteği aldıysanız bunu hedef derginin kurallarına uygun biçimde teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Doçentlik Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15.04.2018, Sayı: 30392 (güncel metin; madde 4, 5, 6, 7 ve 8; Danıştay iptal kararlarına ilişkin notlar dahil). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. Doçentlik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. Resmî Gazete, 14.10.2025, Sayı: 33047. resmigazete.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
3. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Doçentlik Başvuru Kılavuzu, 2026 Mart Dönemi (madde 2.1.8–2.1.11, 2.2.2, 2.5.4, 3.3–3.9, 4.1). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
4. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. 2026 Mart Dönemi Doçentlik Başvurularına İlişkin Sıkça Sorulan Sorular ve Cevapları (sorular 13–15). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, madde 24/b (7243 sayılı Kanun ile değişik cümle). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
6. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Doçentlik Jüri İşlemleri. uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
7. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. Doçentlik Eser İnceleme: Doçentlik Eser İnceleme Sonuçlarının Açıklanması. uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
8. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, madde 7, 8 ve 11. mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
9. Üniversitelerarası Kurul. Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi (madde 6 ve 11). uak.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)

İlgili Yazılar

• Doçentlik Başvurusunda Sık Yapılan 10 Hata: ÜAK Kuralları 2026
• Doçentlik Başvurusu Ekim 2026: Takvim, Ücret ve Belgeler
• Doçentlik Başvurusunda Etik İhlal: ÜAK Yönergesine Göre Türler ve Sonuçlar

Bu rehber, TÜBİTAK 1001 proje önerilerinin panelde hangi kriterlerle, hangi ağırlıklarla ve hangi puan ölçeğiyle değerlendirildiğini; düşük puan ve iade nedenlerini ve son dönemlerin resmî destek oranlarını TÜBİTAK’ın kendi belgelerine dayanarak açıklar.

Bir TÜBİTAK projesi reddedildiğinde çoğu araştırmacının ilk tepkisi “fikir yeterince iyi değildi” olur. Oysa panel ortak raporları okunduğunda eleştirilerin önemli bir kısmının fikrin kendisinden çok fikrin nasıl anlatıldığına yöneldiği görülür: açıkça yazılmamış bir hipotez, literatürdeki boşluğun gösterilmemesi, ölçülemeyen başarı ölçütleri, gerçekçi olmayan bir B planı. TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB), başvuru sahiplerinin bilmesi gereken tübitak proje değerlendirme kriterleri ile düşük puan alan önerilerde öne çıkan eksiklikleri resmî belgelerinde açıkça yayımlamaktadır^1,2. Bu yazıda bu belgeleri bir hakemin gözüyle okuyor ve başvurunuzu göndermeden önce kontrol edebileceğiniz somut bir liste çıkarıyoruz.

Rekabetin Boyutu: Resmî Destek Oranları

ARDEB, her başvuru döneminin sonunda kaç önerinin bilimsel değerlendirmeye alındığını ve kaçının desteklendiğini duyurmaktadır. Örneğin 2024 yılı birinci döneminde 1.595 öneri sunulmuş, bunlardan 1.502’si bilimsel değerlendirmeye alınmış; 222 proje desteklenmiş, 47 proje ise belirtilen eksikliklerin giderilmesi koşuluyla kabul edilmiş ve destek oranı %17,9 olarak açıklanmıştır¹¹. 2023 yılı ikinci döneminde aynı oran %18,3, 2022 yılı ikinci döneminde %17,8 olmuştur^9,10.

Şekil 1’in mesajı açıktır: Son dönemlerde değerlendirmeye giren yaklaşık her beş ila altı öneriden yalnızca biri desteklenmektedir. Bu oranlarda başarıyı belirleyen, iyi bir fikrin panelin kullandığı kriterlere göre eksiksiz anlatılıp anlatılmadığıdır. Duyurular ayrıca bir kısım projenin bir sonraki dönemi beklemeden yeniden başvurmasına izin verildiğini de göstermektedir; örneğin 2024/1 döneminde 107 proje bu hakkı almıştır¹¹.

Değerlendirme Nasıl İşliyor? Ön İnceleme ve Panel

Bir 1001 önerisi panele gelmeden önce iki aşamalı bir ön incelemeden geçer¹:

• Biçimsel ön inceleme: başvuru dosyasının eksiksizliği ve program şartlarına uygunluk.
• İçerik ön incelemesi: önerinin araştırma projesi niteliği, içerik yeterliliği, revize önerilerde Değişiklik Bildirim Formu, benzer proje kontrolü ve üretken yapay zekâ (ÜYZ) rehberine uygunluk.

Bu aşamayı geçen öneriler, anahtar kelimeleri ve faaliyet alanlarına göre oluşturulan panellere dağıtılır. Panelleri Grup Yürütme Kurulu, Danışma Kurulu’nun görüşünü alarak belirler¹. TÜBİTAK’ın panel değerlendirme formuna göre öneriler, bir moderatör yönetiminde genellikle 5-9 kişiden oluşan uzman panelistler veya danışmanlar tarafından değerlendirilir². Panelistler önce bireysel ön değerlendirmelerini yazar; ARDEB’in 2026 sunumuna göre bu ön değerlendirmeler ARYA (Akıllı Rapor Yazma Aracı) adlı yapay zekâ destekli bir araçla taslak rapora derlenir, taslak panel tartışmalarıyla düzenlenir ve panel ortak raporu moderatör ve panelistlerce son haline getirilir¹. Aynı belgede derleme raporun panelistler için bağlayıcı olmadığı ve verilerin yalnızca TÜBİTAK sunucularında işlendiği belirtilmektedir¹. Panelistlerin ise değerlendirme raporunu hazırlarken hiçbir ÜYZ aracı kullanamayacağı formdaki etik kurallarda açıkça yazılıdır².

Dört Kriter ve Ağırlıkları

Panel değerlendirme formu, önerilerin dört boyutta değerlendirildiğini ve her boyutun ağırlığını belirtir². Her kriterin altında panelistin yanıt araması beklenen sorular da formda yer alır. Aşağıdaki tablo bu soruları özetlemektedir.

Formda bu dört kriterin yanında puanlanmayan, ancak görüş istenen ek başlıklar da bulunur: veri yönetim planının yeterliliği (yeterli / geliştirilmeli / yetersiz), TÜBİTAK öncelikli Ar-Ge ve yenilik konularıyla uyum, teknoloji hazırlık seviyesi (THS) aralığının tutarlılığı, Yeşil Mutabakat kapsamındaki öncelikli konularla uyum, disiplinlerarası nitelik, proje süresi ve bütçenin uygunluğu². Dönem sonuç duyuruları da destek kararında panel puanının yanı sıra yürütücünün önceki projelerindeki çıktı performansı, öncelikli alanlarla uyum, disiplinlerarası işbirliği ve üniversite-sanayi işbirliği gibi ölçütlerin dikkate alındığını belirtmektedir^9,10,11. 2020’de duyurulan düzenlemede bu tür ölçütler için toplam puanın %25’ine kadar ilave puan verilebileceği açıklanmıştı³.

Puanlama Ölçeği: 1’den 6’ya

Değerlendirme formunun sonundaki açıklama tablosu, her kriter için “kriteri karşılama düzeyini” altı puanlık bir ölçekle tanımlar²:

Formun dipnotu, bilimsel değerlendirmenin dört kriter kullanılarak ve her kriter için belirlenen ağırlıklar dikkate alınarak yapıldığını söyler². İncelediğimiz resmî belgelerde destek için sabit bir sayısal eşik yer almamaktadır. 2020 tarihli ARDEB duyurusunda projelerin panel puanı ve ek puanlarla oluşan toplam puan üzerinden sıralanacağı ve destek kararının belirlenen dönem bütçesi kapsamında verileceği belirtilmiştir³. Bütçenin kendisi ise bilimsel değerlendirmede dikkate alınan bir kriter değildir; ARDEB yine de desteklenme halinde dosyanın önemli bir parçası olacağı için bütçe ve gerekçesinin özenle hazırlanmasını önermektedir¹. Bu nedenle “kaç puan yeter?” sorusunun resmî bir yanıtı yoktur. Ağırlıkların pratikteki etkisi ise basit bir hesapla görülebilir.

Şekil 2’deki varsayımsal örnekte iki önerinin ham puan toplamı aynıdır, ancak ağırlıklar nedeniyle özgün değeri güçlü olan öneri öne geçer. Özgün Değer’de bir puanlık artış ağırlıklı puana 0,35 eklerken Proje Yönetimi veya Yaygın Etki’de bir puanlık artış 0,20 ekler. Yazım süresini paylaştırırken bu oranı akılda tutmak gerekir: Özgün Değer kriteri tek başına değerlendirmenin üçte birinden fazlasını oluşturur.

Düşük Puan Alan Önerilerde En Sık Görülen Eleştiriler

ARDEB’in 2026 tarihli sunumu, her kriter için düşük puan alan projelerde öne çıkan eleştirileri ayrı ayrı listeler¹. Dikkat çekici bir ayrıntı, “özensiz proje yazımı ve akıcı olmayan dil kullanımı” eleştirisinin dört kriterin dördünde de yer almasıdır.

Özgün Değer

• Hipotezin, kurgunun veya amacın açık olmaması ve konunun özgünlüğünün yeterince anlatılmaması,
• literatürün iyi taranmaması ve çalışmanın hangi açığı kapatacağının vurgulanmaması,
• önerilen çalışmaların daha önce yapılmış olması.

Yöntem

• Yöntemin yeterince ayrıntılı verilmemesi ya da tersine gereksiz ayrıntıya boğulması,
• kullanılacak materyalin uygun olmaması ve yöntemlere ilişkin literatüre yeterince atıf yapılmaması,
• iş paketlerinin yöntem bölümüyle ilişkisinin kurulmaması.

Proje Yönetimi

• Literatür taraması, rapor yazımı, makale yazımı veya malzeme alımının iş paketi olarak gösterilmesi,
• başarı ölçütlerinin tanımlanmaması ya da ölçülebilir ve izlenebilir olmaması,
• risklerin iyi öngörülmemesi, B planının eksik olması veya özgün değeri zayıflatması,
• ekibin deneyimsiz görünmesi, yetersiz ya da gereksiz kalabalık olması.

Yaygın Etki

• Öngörülen çıktıların niteliğinin ve zamanlamasının gerçekçi bulunmaması,
• nitelikli yayın potansiyelinin düşük olması,
• uygulamalı araştırma ve deneysel geliştirme projelerinde ticarileşme, tescil veya patent çıktısı öngörülmemesi,
• yayılım planının yetersiz olması.

Bu liste, uluslararası literatürdeki gözlemlerle de örtüşmektedir. Inouye ve Fiellin, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) çalışma grubundaki gözlemlerine dayanarak hakemlerin en sık eleştirdiği bölümleri ve bunların nasıl güçlendirileceğini özetlemiş; önerinin yazım sürecinin sistematik biçimde planlanmasını önermiştir¹².

Panele Gelmeden İade Edilen Öneriler

Bazı öneriler bilimsel değerlendirmeye hiç alınmaz. Duyurulardaki “sunulan” ve “değerlendirmeye alınan” öneri sayıları arasındaki fark bunu gösterir: 2024/1 döneminde 1.595 öneriden 93’ü, 2023/2 döneminde 1.474 öneriden 86’sı değerlendirmeye girmemiştir^10,11. ARDEB sunumunda sayılan iade nedenlerinden bazıları şunlardır¹:

• güncel başvuru formu yerine eski sürümün kullanılması veya formun tüm başlıklarının doldurulmaması,
• önerinin araştırma projesi niteliği taşımaması ya da değerlendirmeye imkân vermeyecek kadar az ayrıntı içermesi,
• literatür özetinin ham liste şeklinde sunulması veya metin ile kaynakların ilişkilendirilmemesi,
• ekibin başka bir projesiyle konu, yöntem, veri ve kullanım alanı bakımından büyük ölçüde örtüşme,
• revize öneride Değişiklik Bildirim Formu’nun doldurulmaması veya içeriğinin uygun olmaması,
• ÜYZ kullanımı sonucunda kaynak künyelerinde hata tespit edilmesi,
• proje içeriğinin bağlantı verilerek form dışındaki bir alanda paylaşılması.

Reddedilen Öneriyi Yeniden Sunmak

Ret, sürecin sonu değildir. ARDEB, reddedilen önerilerin panel ortak raporu doğrultusunda revize edilip yeniden gönderilebileceğini hatırlatır¹. Bu durumda Proje Önerisi Değişiklik Bildirim Formu zorunludur; form, reddedilen son öneriye ait panel raporu esas alınarak hazırlanmalı, yapılan değişiklikler sayfa sınırı olmaksızın ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır. “Talep edilen değişiklikler yapılmıştır” gibi tek cümlelik ifadeler kabul görmez¹.

Yeniden başvurunun sınırları da tanımlıdır¹:

• aynı öneri iki kez Özgün Değer kriterinden yetersiz puan aldıysa üçüncü kez sunulamaz,
• 1001 programında üç kez desteklenmesi uygun bulunmayan öneri dördüncü kez bu programa sunulamaz,
• herhangi bir program kapsamında beş kez sunulup desteklenmeyen öneriyle yeniden başvuru yapılamaz.

Bu kurallar, her yeniden başvurunun gerçek bir revizyon olması gerektiğini gösterir. Panel raporundaki her eleştiriyi bir tabloya dökmek, her biri için öneride hangi sayfada ne değiştiğini yazmak hem Değişiklik Bildirim Formu’nu hazırlamayı kolaylaştırır hem de yeni paneli ikna eder.

Panel Puanlarındaki Belirsizliği Yönetmek

Hakem değerlendirmesinin kusursuz olmadığını bilmek de stratejinin parçasıdır. Pier ve arkadaşları, NIH değerlendirme sürecini taklit ettikleri bir çalışmada 43 hakemin aynı 25 başvuruya verdiği puanları ve yazılı eleştirileri incelemiş; hakemler arasında başvuruların niteliği konusunda anlamlı bir uyum bulamamıştır¹³. Bu çalışma NIH sürecini taklit ettiği için sonuçları TÜBİTAK’a doğrudan genellenemez; TÜBİTAK’ta bireysel değerlendirmeler panel tartışmasıyla ortak rapora dönüştürülür^1,2. Puanlama ölçeğinin kendisi de belirsizlik kaynağı olabilir: 75 halk sağlığı profesörüyle yapılan bir çalışmada kısa bir eğitim videosu puanlama doğruluğunu ve değerlendiriciler arası güvenilirliği artırmış; sonuçlar, deneyimli hakemlerin bile ölçek tanımlarını yeterince bilmeyebileceğini düşündürmüştür¹⁴. Başvuru sahibi açısından çıkarım şudur: Önerinizi, alanınızın tam uzmanı olmayan bir panelistin de kolayca izleyebileceği açıklıkta yazın; hipotezi, özgün katkıyı ve başarı ölçütlerini ilk okumada bulunacak yerlere koyun^13,14.

Göndermeden Önce Kontrol Listesi

• Güncel başvuru formunu kullandınız mı ve tüm başlıkları doldurdunuz mu?¹
• Literatürdeki boşluk ve önerinizin bu boşluğa özgün katkısı tek paragrafta açıkça okunuyor mu?^1,2
• Amaç ve hedefler ölçülebilir, gerçekçi ve proje süresinde ulaşılabilir mi?²
• Her yöntem için literatüre atıf verdiniz mi ve her iş paketi bir yöntem adımına bağlanıyor mu?¹
• Literatür taraması, rapor veya makale yazımı ile malzeme alımını iş paketi olarak göstermekten kaçındınız mı?¹
• Her iş paketinin sayısal ve izlenebilir bir başarı ölçütü var mı?^1,2
• B planı gerçekçi mi ve projenin özgün değerini koruyor mu?²
• Yaygın etki bölümünde üst politika belgelerine atıf ve hedef kitle, araç, zamanlama içeren bir yayılım planı var mı?²
• Veri yönetim planı veri türlerini, saklama sorumluluğunu ve paylaşım kısıtlarını tanımlıyor mu?²
• Kaynak listesindeki tüm künyeler ve DOI’ler doğrulandı mı?¹
• Yeniden başvuruysanız Değişiklik Bildirim Formu panel raporundaki her maddeyi karşılıyor mu?¹

Önerinin bölüm bölüm biçim kurallarını TÜBİTAK 1001 yazım kuralları yazımızda, başvuru dönemlerini 1001 başvuru tarihleri rehberinde ele aldık. Daha küçük ölçekli bir proje düşünüyorsanız 1001 ve 1002 farkı yazısı doğru programı seçmenize yardımcı olabilir.

Destek

Önerinizi panel kriterlerine göre gözden geçirmek, iş paketlerini ve başarı ölçütlerini yeniden kurgulamak ya da reddedilen bir öneriyi panel raporu doğrultusunda revize etmek isterseniz TÜBİTAK proje yazımı hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Hizmet sayfamızda belirtildiği üzere deneyimli doktoralı editörlerle çalışıyoruz. Projenin bilimsel içeriği ve sorumluluğu her zaman yürütücüye aittir; aldığınız yazım veya düzenleme desteğini ilgili kurumun kurallarına uygun biçimde belirtmek de yürütücünün sorumluluğundadır. Destek, kabul veya belirli bir puan garantisi vermiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. TÜBİTAK Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB). 1001 Araştırma Projelerinin Yazımında Dikkat Edilecek Hususlar (sunum). 2026. tubitak.gov.tr/…/1001_arastirma_projelerinin_yaziminda_dikkat_edilecek_hususlar.pdf (Erişim: Ekim 2026)
2. TÜBİTAK. 1001 Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı – Proje Önerisi Bilimsel Değerlendirme Formu ve Bilgi Notu (Panel Değerlendirmesi). tubitak.gov.tr/…/1001_degerlendirme_formu_panel.doc (Erişim: Ekim 2026)
3. TÜBİTAK. ARDEB 1001 Programı – Proje Değerlendirme Sistemindeki Yenilikler. 23 Mayıs 2020. tubitak.gov.tr/en/node/13873 (Erişim: Ekim 2026)
4. TÜBİTAK. ARDEB 2019 Yılı 2. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 14 Nisan 2020. tubitak.gov.tr/en/node/13840 (Erişim: Ekim 2026)
5. TÜBİTAK. ARDEB 2020 Yılı 1. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 30 Ekim 2020. tubitak.gov.tr/en/node/13965 (Erişim: Ekim 2026)
6. TÜBİTAK. ARDEB 2021 Yılı 2. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 21 Aralık 2021. tubitak.gov.tr/en/node/14198 (Erişim: Ekim 2026)
7. TÜBİTAK. TÜBİTAK-ARDEB 2022 Yılı 1. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 7 Temmuz 2022. tubitak.gov.tr/tr/duyuru/…2022-yili-1-donem… (Erişim: Ekim 2026)
8. TÜBİTAK. TÜBİTAK-ARDEB 2023 Yılı 1. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 28 Temmuz 2023. tubitak.gov.tr/tr/duyuru/…2023-yili-1-donem… (Erişim: Ekim 2026)
9. TÜBİTAK. TÜBİTAK-ARDEB 2022 Yılı 2. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 28 Aralık 2022. tubitak.gov.tr/tr/duyuru/…2022-yili-2-donem… (Erişim: Ekim 2026)
10. TÜBİTAK. TÜBİTAK-ARDEB 2023 Yılı 2. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 29 Aralık 2023. tubitak.gov.tr/tr/duyuru/…2023-yili-2-donem… (Erişim: Ekim 2026)
11. TÜBİTAK. TÜBİTAK-ARDEB 2024 Yılı 1. Dönem 1001 Projelerinin Bilimsel Değerlendirme Sonuçları Açıklandı. 12 Temmuz 2024. tubitak.gov.tr/tr/duyuru/…2024-yili-1-donem… (Erişim: Ekim 2026)
12. Inouye SK, Fiellin DA. An evidence-based guide to writing grant proposals for clinical research. Ann Intern Med. 2005;142(4):274-82. doi.org/10.7326/0003-4819-142-4-200502150-00009; PMID: 15710960
13. Pier EL, Brauer M, Filut A, Kaatz A, Raclaw J, Nathan MJ, et al. Low agreement among reviewers evaluating the same NIH grant applications. Proc Natl Acad Sci U S A. 2018;115(12):2952-7. doi.org/10.1073/pnas.1714379115; PMID: 29507248
14. Sattler DN, McKnight PE, Naney L, Mathis R. Grant peer review: improving inter-rater reliability with training. PLoS One. 2015;10(6):e0130450. doi.org/10.1371/journal.pone.0130450; PMID: 26075884

İlgili Yazılar

• TÜBİTAK 1001 Yazım Kuralları: Format, Sayfa Sınırı ve Kaynaklar
• TÜBİTAK 1002 Başvuru Rehberi: Koşullar, Bütçe ve Proje Yapısı
• TÜBİTAK 3001 Kapandı mı? 2026 Durumu ve Alternatifler

Doçentlik sözlü sınavı, doçentlik unvanını almak için 2018’den beri yapılmıyor; ancak bazı üniversiteler doçent kadrosuna atamada bu sınavı ek koşul olarak arıyor. Bu rehber hangi kuralın nereden geldiğini, sınavı isteyen üniversitelerden resmî örnekleri ve hazırlık için izlenebilecek adımları birincil kaynaklara dayanarak anlatır.

Doçentlik dosyasını yeni tamamlamış ya da eser incelemesinde başarılı bulunmuş bir araştırmacının en sık sorduğu sorulardan biri şudur: “Doçentlik sözlü sınavı kalkmadı mı? Neden kadro ilanında hâlâ sözlü sınav yazıyor?” İki bilgi de doğrudur. Doçentlik unvanı artık yalnızca eser incelemesiyle veriliyor; doçent kadrosuna atama ise her üniversitenin kendi ek koşullarına bağlı ve bu koşullar arasında sözlü sınav yer alabiliyor. Aşağıda bu ayrımı kanun, yönetmelik ve üniversitelerin yayımladığı belgeler üzerinden açıklıyoruz. Yazıdaki her kural numaralı bir kaynağa dayanır.

2018’de Ne Değişti? Unvan İçin Sözlü Sınav Kaldırıldı

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 24. maddesi, 7100 sayılı Kanun’la yeniden yazılmıştır. Kanun metnindeki dipnota göre maddenin başlığı daha önce “Doçentlik sınavı” iken bu değişiklikle “Doçentlik ve atama” olmuştur¹. ÜAK’ın bir yazısında belirtildiği üzere 7100 sayılı Kanun 6 Mart 2018 tarihli ve 30352 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir⁶.

Yeni düzende ÜAK, adayın bilim alanından beş kişilik bir jüri ve iki yedek üye belirler; jüri üyeleri adayın yayın ve çalışmalarını değerlendirerek ayrıntılı ve gerekçeli kişisel raporlarını ÜAK’a gönderir. Yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir¹. Doçentlik Yönetmeliği de değerlendirmeyi “adayın akademik yayın ve çalışmalarının incelenmesi” olarak tanımlar ve 7 Şubat 2015 tarihli Doçentlik Sınav Yönetmeliği’ni yürürlükten kaldırır². Kısacası, ÜAK’a yapılan doçentlik başvurusunda bugün bir sözlü sınav aşaması yoktur.

Sözlü Sınav Nerede Devam Ediyor? Kadroya Atamada Ek Koşul

Sözlü sınav, aynı maddenin (d) bendiyle başka bir aşamaya taşınmıştır. Kanuna göre yükseköğretim kurumları, doçent kadrosuna atama için doçentlik unvanına ek olarak, YÖK’ün onayını almak kaydıyla, bilimsel kaliteyi artırmaya yönelik, objektif ve denetlenebilir ek koşullar belirleyebilir. Kanun şöyle devam eder: ek koşullar arasında sözlü sınav yer alırsa bu sınav ÜAK tarafından oluşturulacak jürilerce yapılır¹.

Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği bu hükmü iki önemli ayrıntıyla tamamlar³:

• Sözlü sınavı ek koşul olarak arayan bir kuruma başvuran adayın, ÜAK’ın oluşturduğu jürinin yaptığı sınavda başarılı olması gerekir (madde 8/2).
• Doçentlik unvanını zaten sözlü sınav sonucunda kazanmış olanlar, yani 2018 öncesi sistemde sözlü sınavdan geçerek doçent olanlar için bu şart getirilemez (madde 8/2).

YÖK Başkanlığı, üniversitelerin bu maddenin uygulanmasında tereddüt yaşaması üzerine 30 Temmuz 2018’de tüm üniversitelere bir yazı göndermiş ve izlenecek yolu tarif etmiştir⁴. Bu yazıya göre sözlü sınavda başarılı olan adaya, başvurması hâlinde ÜAK tarafından “Doçentlik Sözlü Sınavı Başarı Belgesi” verilir. Bu belge, atama kriterlerinde sözlü sınav şartı bulunan diğer üniversitelerin doçent kadrolarına başvurularda da geçerli kabul edilir ve aday için ayrıca bir sözlü sınav yapılmaz⁴. Diğer bir deyişle, sınavı bir kez geçen aday, bu belgeyle başka bir üniversitedeki benzer bir ilana da başvurabilir.

Hangi Üniversiteler Sözlü Sınav İstiyor? Resmî Belgelerden Örnekler

Sözlü sınav şartı ulusal bir listeyle değil, her üniversitenin kendi atama kriterleriyle belirlenir. Aşağıdaki tablo, üniversitelerin kendi sitelerinde yayımladığı belgelerde sözlü sınav hükmü bulunduğunu doğruladığımız örnekleri gösterir (Erişim: Ekim 2026); belgelerin yayım tarihleri farklıdır. Tablo bir “tam liste” değildir; başvurmayı düşündüğünüz kurumun güncel kriterlerini mutlaka kendi sitesinden ve Resmî Gazete’deki kadro ilanından kontrol edin.

Tablodan çıkan pratik sonuç şudur: Aynı unvana sahip iki aday, başvurdukları kuruma göre farklı bir süreçle karşılaşabilir. Örneğin sözlü sınav şartı olmayan bir kurumda atama, rektörün belirlediği üç profesörün raporlarıyla ilerlerken, şartın bulunduğu bir kurumda bu raporlar ancak sözlü sınav tamamlandıktan sonra istenir³. Bu yüzden kadro planı yaparken ilanın yanında kurumun yayımlanmış ek koşullarını da okumak gerekir.

Bu düzenlemenin akademisyenlerce nasıl karşılandığına dair yayımlanmış çalışmalar da vardır; bunlar kural değil, görüş verisidir. Beş üniversitede 244 akademisyenle yapılan nitel bir çalışmada, sözlü sınavın kaldırılmasını olumlu bulanların en sık gerekçesi sınavın objektif olmadığı (93 yanıt), olumsuz bulanların en sık gerekçesi ise adayın bilgisinin yoklanamayacağı ve yalnızca dosya incelemesiyle karar verilemeyeceği (52 yanıt) olmuştur¹³. Aynı çalışmanın yazarları, bazı üniversitelerin sözlü sınavı atamada ön şart koyabilmesinin üniversiteler arası hareketliliği zedeleyebileceğini ve zamanla sözlü sınavlı ve sözlü sınavsız doçentler arasında “zahiri bir sınıflama” yaratabileceğini belirtir¹³. 44 öğretim üyesiyle yapılan başka bir nitel çalışmada katılımcılar, doçentlik unvanının ÜAK tarafından sözlü sınav yapılmadan verilmesini olumlu bir düzenleme olarak değerlendirmiş, unvana ilişkin kadroların üniversiteler tarafından verilmesine ise görece daha olumsuz bakmıştır¹⁴. 2018 öncesi yönergeleri inceleyen bir belge analizi de 60 üniversitenin atama ve yükseltme yönergeleri arasında büyük farklılıklar saptamıştır¹⁵; kurum kriterlerini tek tek okumanın gerekçesi budur.

Sınav Adım Adım Nasıl İşliyor?

Süreç, Atanma Yönetmeliği’nin 9–11. maddeleri ve YÖK’ün 2018 yazısındaki yol haritasıyla tanımlanır^3,4:

1. İlan ve başvuru: Açık doçent kadroları Resmî Gazete’de ve üniversitenin internet sayfasında ilan edilir; adaylara en az 15 günlük başvuru süresi verilir. Adaylar özgeçmiş, bilimsel çalışma ve yayınlarını içeren dosyayı dört nüsha teslim eder (madde 9).
2. Jürinin belirlenmesi: Rektörün talebi üzerine ÜAK, adayın bilim/sanat alanına göre beş asıl ve iki yedek üyeli bir jüri belirler. Alanda yeterli öğretim üyesi yoksa jüri en yakın bilim alanından tamamlanır; yine tamamlanamazsa üç asıl ve bir yedek üyeyle kurulur. Jüri üyelerinin 2547/26 uyarınca profesör olarak atanmış olması şarttır (madde 10/2). Üniversite talebini, adayın T.C. kimlik numarasını ve bilim alanını içeren yazıyla ÜAK’a iletir⁴.
3. Sınavın duyurulması: Sınav öğretim üyelerine açık yapılır; yeri, tarihi ve saati üniversitenin internet sayfasında ilan edilir (madde 10/6). Örneğin Hacettepe Üniversitesi’nin usul ve esaslarına göre ilgili birim sınav tarihini, yerini ve şeklini sınavdan en az 12 gün önce Yazı İşleri Müdürlüğüne bildirir⁷.
4. Sınav günü: Jüri üye tam sayısıyla toplanır. Sınavın ardından yapılan kapalı oturumda adayın başarılı olup olmadığına üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar verilir; karar tutanağa bağlanır ve jüri başkanı tarafından adaya sözlü olarak bildirilir. Aday başarısız bulunursa jüri üyeleri tutanağa eklenmek üzere gerekçeli karar hazırlar (madde 10/7–8)³.
5. Tutanak ve belge: Tutanak iki nüsha düzenlenir; biri atama dosyasında kalır, diğeri ÜAK’a gönderilir. Başarılı adaya başvurusu hâlinde ÜAK “Doçentlik Sözlü Sınavı Başarı Belgesi” düzenler^4,5.
6. Atama: Rektör, sözlü sınavların bitiş tarihinden itibaren 15 gün içinde, biri başka üniversiteden olmak üzere üç profesör belirler ve kişisel raporlarını bir ay içinde ister (madde 11)³.

Jüri tam sayısı korunamadığında da bir prosedür vardır. ÜAK’ın üniversitelere gönderdiği yazıya göre emeklilik, istifa, sağlık mazereti ya da yurt dışı görevi gibi nedenlerle jüri sayısı beşin (üç kişilik jürilerde üçün) altına düşerse üniversite, Doçentlik Bilgi Sistemi üzerinden yeni jüri üyesi talep eder. Fiziki ortamda yapılan ya da eksik bildirilen talepler dikkate alınmaz⁶.

Çevrim içi sınav mümkün mü?

Atanma Yönetmeliği sınavın şekli hakkında ayrıntı vermez; bazı üniversiteler bunu kendi düzenlemeleriyle belirlemiştir. Hacettepe Üniversitesi’nde sınav yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir; çevrim içi sınavda bile aday, ilgili birimin belirlediği salonda bulunur ve sınav süresince bir dekan veya müdür yardımcısı salonda hazır bulunur⁷. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi’nin düzenlemesine göre jüri üyeleri bulundukları şehirde kameralı bir bilgisayarla katılabilir, aday ise jüri başkanının talebi hâlinde kimlik belgesini kameraya göstermek zorundadır¹¹. Sınavın hangi biçimde yapılacağını, başvurduğunuz üniversitenin duyurusundan öğrenirsiniz.

Sınavda Neler Sorulur? Resmî Çerçeve

Güncel Atanma Yönetmeliği sınavın içeriğine dair bir kapsam tanımlamaz³. Buna karşılık ÜAK’ın eski sistemde, Doçentlik Sınav Yönetmeliği’ne dayanarak aldığı 5 Ekim 2001 tarihli karar, Trabzon Üniversitesi’nin sitesinde yayımlanan kopyada, sözlü sınav jürilerinin sınavı bu karara uygun yapmaları gerektiği notuyla yer almaktadır¹². Bu kararın bugünkü atama sınavlarındaki uygulanma düzeyini belgeden doğrulayamadık; güncel kapsam için başvurduğunuz üniversitenin duyurusunu ve ÜAK duyurularını kontrol edin. Kararın genel esası şöyledir:

Aynı karar bazı temel alanlar için ek yöntemler öngörür¹²:

Bu kararın bugünkü atama sınavlarında ne ölçüde uygulandığı jüriden jüriye değişebilir; ancak “derinlik, genişlik, güncellik ve kendi eserleri” ekseni, hazırlığın nereye odaklanması gerektiğini açıkça gösterir.

Hazırlık İçin Belgeye Dayalı Bir Plan

Aşağıdaki öneriler, yukarıdaki resmî çerçeveden türetilmiş pratik adımlardır; bir sınav başarısı garantisi değildir.

1. Kendi eserlerinizin “savunma dosyasını” hazırlayın

Jürinin eserlerinizle ilgili soru sorması beklenir¹². Doçentlik beyannamenizdeki her çalışma için tek sayfalık bir özet hazırlayın: araştırma sorusu, yöntem, temel bulgu, kısıtlılıklar ve sizin katkınız. Çok yazarlı çalışmalarda hangi bölümleri yürüttüğünüzü net söyleyebilmeniz, jürinin katkınızı değerlendirmesini kolaylaştırır¹².

2. 15–20 dakikalık bir sunuş taslağı oluşturun

Sosyal bilimler için 2001 kararında açıkça yer alan bu format¹², diğer alanlarda da açılış konuşması olarak kullanılabilir. Doktora veya uzmanlık sonrası araştırma çizginizi, en önemli üç bulgunuzu ve sonraki araştırma planınızı tek bir hikâye içinde anlatın.

3. Temel alanın “genişliğini” tarayın

Kararın genel esası, bilginin yalnızca derinliğini değil genişliğini ve güncelliğini de sınar¹². Bu nedenle temel alanınızdaki ders kitabı düzeyindeki temel kavramları ve son yıllardaki önemli kılavuz veya uzlaşı metinlerini gözden geçirin¹². Sağlık bilimlerinde pratik sınav yapılmayacağı, istenirse sanal modeller üzerinde tartışma yapılabileceği notu¹², bulgularınızı ve kararlarınızı gerekçelendirmeye hazırlıklı olmayı yararlı kılar.

4. Deneme sınavı yapın

Sınav öğretim üyelerine açıktır³. Bölümünüzden iki üç meslektaşınızla, gerçek sınav koşullarına benzer bir deneme oturumu düzenleyin; eserlerinizle ilgili sorular beklendiği için¹² özellikle yöntemsel zayıflıklarla ilgili zor sorulara kısa ve dürüst yanıt vermeyi çalışın.

5. Lojistiği önceden netleştirin

Sınavın yüz yüze mi çevrim içi mi yapılacağını, sınav yerini ve kimlik belgesi gibi gereklilikleri duyurudan kontrol edin^7,11. Çevrim içi sınavlarda salon ve teknik altyapıyı üniversite hazırlar^3,7; yine de sunuş dosyanızın yedeğini taşıyın.

Destek: Doçentlik Dosyanızı ve Yayın Planınızı Birlikte Gözden Geçirelim

Editverse Türkiye’nin doçentlik hizmetleri ÜAK başvuru dosyanızın puan durumuna, hedef dergi seçimine ve yayın planına odaklanır; sözlü sınavın kendisi için sınav provası ya da soru bankası sunmuyoruz. Danışmanlık seansında mevcut yayın ve puan durumunuzu birlikte değerlendirir, görüşme sonrasında yazılı bir yol haritası teslim ederiz. Çalışmalarınızın yazarı sizsiniz; aldığınız dil ve yazım desteğini makalenizde teşekkür bölümünde belirtmenizi öneririz. Hizmetlerimiz herhangi bir doçentlik, sınav veya atama sonucunu taahhüt etmez.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, madde 24 (7100 sayılı Kanun ile değişik; madde başlığına ilişkin dipnot dahil). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
2. Doçentlik Yönetmeliği. Resmî Gazete, 15.04.2018, Sayı: 30392 (güncel metin, madde 3 ve 9). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
3. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliği. Resmî Gazete, 12.06.2018, Sayı: 30449 (güncel metin, madde 8–11). mevzuat.gov.tr (Erişim: Ekim 2026)
4. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı. “Doçentlik Sözlü Sınavı” konulu yazı ve eki (Doçent Kadrolarına Atamalarda Sözlü Sınava İlişkin İzlenecek Yol), 30.07.2018, Sayı: 82444403-299-E.58881. Kayseri Üniversitesi sitesindeki kopya (Erişim: Ekim 2026)
5. Kayseri Üniversitesi Personel Daire Başkanlığı. Doçentlik Sözlü Sınav Süreci. personeldb.kayseri.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
6. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı. “Sözlü Sınav Jüri Oluşturma İşlemleri” konulu yazı, Sayı: 23932784-204.01.06-E.5899. Kayseri Üniversitesi sitesindeki kopya (Erişim: Ekim 2026)
7. Hacettepe Üniversitesi. Doçentlik Sözlü Sınavı Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar. hacettepe.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
8. Ankara Üniversitesi. Öğretim Üyeliği Kadrolarına Atama ve Yükseltme Asgari Koşulları (05.12.2023 tarihli dosya). personeldb.ankara.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
9. Karadeniz Teknik Üniversitesi. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönergesi (madde 6–7). ktu.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
10. Düzce Üniversitesi. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atama Ek Koşulları (Senato 20.05.2019, Karar No: 82; YÖK Genel Kurulu 08.08.2019). duzce.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
11. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi. Çevrimiçi Doçentlik Sözlü Sınavı Uygulama Usul ve Esasları. nevsehir.edu.tr (Erişim: Ekim 2026)
12. Üniversitelerarası Kurul. Doçentlik Sözlü Sınavının Kapsamı ve Yöntemi ile İlgili Esaslara İlişkin Karar, 05.10.2001, Toplantı: 117, Karar: 10. Trabzon Üniversitesi sitesindeki kopya (Erişim: Ekim 2026)
13. Tuncer M, Dikmen M, Tanaş R, Bahadır F, Temur M, Uluğ H. Doçentlik süreci ve bazı akademik kadrolardaki düzenlemelere yönelik öğretim elemanlarının görüşlerinin değerlendirilmesi. Turkish Studies (Educational Sciences). 2018;13(11):1311-35. doi.org/10.7827/TurkishStudies.13638
14. Korkmaz C, Bozak A, Baş M. Yükseköğretim personeline ilişkin 7100 sayılı Kanun ile getirilen yeni düzenlemelerin öğretim üyesi perspektifinden değerlendirilmesi. Yükseköğretim Dergisi. 2020;10(3):291-300. doi.org/10.2399/yod.20.698645
15. Alpaydın Y, Türkmenoğlu G. Türk üniversitelerinde öğretim üyeleri için yükseltme ve atama kriterleri. Eğitim Bilimleri Dergisi. 2017. doi.org/10.15285/maruaebd.334137

İlgili Yazılar

• Doçentlik Başvurusu Ekim 2026: Takvim, Ücret ve Belgeler
• Doçentlik Başvurusunda Sık Yapılan 10 Hata: ÜAK Kuralları 2026
• Doçentlik Puan Tablosu 2026: Sağlık, Fen, Mühendislik ve Sosyal

Kohort çalışması maruziyetten sonuca doğru ileri, vaka-kontrol çalışması sonuçtan geçmişteki maruziyete doğru geriye bakar. Tez için doğru seçim; sonucun ne kadar sık görüldüğüne, maruziyetin kayıtlarda ne kadar güvenilir ölçüldüğüne ve raporlamanız gereken ölçüte (risk oranı mı, odds oranı mı) bağlıdır.

Tıpta uzmanlık ve lisansüstü tezlerinin önemli bir bölümü hastane kayıtlarından üretilen gözlemsel çalışmalardır. Veri kaynağı belli olduktan sonraki ilk büyük karar tasarımdır: aynı arşivden hem retrospektif kohort hem vaka-kontrol çalışması kurulabilir, ancak iki tasarım farklı sorulara yanıt verir, farklı ölçütler üretir ve farklı hatalara açıktır. Bu yazıda farkı, The Lancet’in epidemiyoloji serisindeki temel makaleler, STROBE raporlama kılavuzu ve gerçek araştırma örnekleri üzerinden anlatıyoruz.

İki Tasarımın Mantığı: İleri mi, Geri mi?

Kohort çalışması iki veya daha fazla grubu maruziyetten sonuca doğru izler. Bu izlem bugünden ileriye doğru (prospektif kohort) ya da geçmişe dönüp kohortları kayıtlardan kurarak bugüne kadar (retrospektif kohort) yapılabilir¹. Vaka-kontrol çalışması tersinden başlar: sonucu olan bireyler (vakalar) ve olmayanlar (kontroller) seçilir, ardından geçmişteki maruziyetleri karşılaştırılır. Schulz ve Grimes bu nedenle tasarımı “tersine araştırma” olarak adlandırır².

Karşılaştırma: Hangi Tasarım Neyi Yapabilir?

Kohortun nadir ve uzun sürede gelişen sonuçlardaki zayıflığı¹, vaka-kontrol tasarımını cazip kılar: vakaları doğrudan seçerek başlarsınız. Ancak bu kolaylığın bedeli yanlılığa açıklıktır. Schulz ve Grimes’in ifadesiyle vaka-kontrol çalışmasını yapmak daha kolaydır, ama yanlış yapmak da daha kolaydır².

Gerçek Bir Kohort Örneği: İngiliz Hekimler Çalışması

Kohort tasarımının gücünü en iyi gösteren örneklerden biri, İngiltere’de 34.439 erkek hekimin 1951’den 2001’e kadar izlendiği çalışmadır. Sigara alışkanlıkları 1951’de ve sonrasında belirli aralıklarla sorgulanmış, nedene özgü ölümler 50 yıl boyunca izlenmiştir. 1900–1930 arasında doğan ve yalnızca sigara içmeyi sürdüren erkekler, hiç sigara içmemiş olanlardan ortalama yaklaşık 10 yıl erken ölmüştür; sigarayı 60, 50, 40 veya 30 yaşında bırakmak sırasıyla yaklaşık 3, 6, 9 veya 10 yıllık yaşam beklentisi kazandırmıştır⁵.

Bu tür bir doz ve zaman ilişkisini gösterebilmenin koşulu, maruziyetin sonuçtan önce ve tekrar tekrar ölçülmesidir. Bir uzmanlık tezi süresinde bunu prospektif olarak yapmak çoğu zaman mümkün değildir; ancak maruziyetin sonuçtan önce, bireysel ve standart biçimde kaydedildiği hastane verileriyle aynı mantık retrospektif kohortta kurulabilir.

Aynı Soru, Farklı Tahmin: Tasarım mı, Ölçüm mü?

Kohort genellikle vaka-kontrolün üzerinde sıralanır. Kim ve Park’ın 2026 tarihli derlemesi, mesleki kanser epidemiyolojisinde bu sıralamayı sorgular: iki tasarım arasındaki farklı risk tahminlerinin tasarımdan çok maruziyet ölçümünün sınırlılıklarından kaynaklandığını savunur³. Gece vardiyası ve meme kanseri için vaka-kontrol çalışmalarında OR 1,34 iken kohortlarda RR 0,98’dir; 30 yıllık kümülatif maruziyette bu değerler 1,88 ve 1,13’e çıkar. Kaynak dumanı ve akciğer kanserinde havuzlanmış kohort RR’si 1,29, vaka-kontrol OR’si 1,87’dir; bireysel solunum bölgesi ölçümleri kullanan bir kohort ise en yüksek kümülatif maruziyette 2,34’lük bir tehlike oranı bulmuştur³.

Yazarlara göre maruziyetin grup düzeyinde (örneğin iş-maruziyet matrisleriyle) atanması etki tahminini sıfıra doğru zayıflatır; sağlıklı işçi etkisi, ölümsüz zaman yanlılığı ve sol kesilme de kohort tahminlerini aynı yöne iter³. Tez için çıkarılacak ders açıktır: “kohort seçtim, o hâlde çalışmam güçlü” varsayımı yanıltıcıdır. Maruziyeti kayıtlarda bireysel ve doğru biçimde ölçemiyorsanız tasarımın adı bu zayıflığı telafi etmez.

OR ile RR Aynı Şey Değildir

Kohort çalışmaları insidans hızı, rölatif risk ve %95 güven aralığı hesaplamaya olanak tanır¹; vaka-kontrol çalışmalarında raporlanan etki ölçütü odds oranıdır³. Kohort verisini lojistik regresyonla analiz ettiğinizde de OR elde edersiniz. Zhang ve Yu, sonucun çalışma popülasyonunda sık olduğu durumlarda (%10’un üzerinde) lojistik regresyondan elde edilen düzeltilmiş OR’nin artık risk oranına yaklaşmadığını belirtir: sonuç sıklaştıkça OR, 1’in üzerindeki etkilerde risk oranını olduğundan büyük, 1’in altındaki etkilerde ise olduğundan küçük gösterir⁶.

Pratik sonuç: retrospektif kohort tezinizde sonuç sık görülüyorsa (örneğin sık bir postoperatif komplikasyon), OR’yi “risk iki katına çıktı” diye yorumlamayın. Ya risk oranını doğrudan tahmin eden bir yöntem kullanın ya da raporladığınız ölçütün OR olduğunu ve nasıl yorumlanması gerektiğini açıkça yazın.

Vaka-Kontrol Seçtiyseniz: Beş Temel Kural

1. Vaka tanısının ölçütlerini ve seçimde kullanılan uygunluk kriterlerini açıkça tanımlayın².
2. Kontrolleri vakalarla aynı popülasyondan seçin; seçim, incelenen maruziyetten bağımsız olsun².
3. Veriyi toplayanları katılımcının vaka ya da kontrol olduğuna karşı, bu mümkün değilse en azından ana hipoteze karşı kör tutun².
4. Maruziyeti vakalardan ve kontrollerden aynı yöntemle sorgulayın; hatırlamayı dengelemek için hafıza yardımcıları kullanın².
5. Karıştırıcı etkenleri tasarım aşamasında ya da analizde ele alın².

Kontrol kaynağı için Grimes ve Schulz şunu hatırlatır: çalışma popülasyonu tanımlı değilse hastane, komşuluk ya da arkadaş, tanıdık veya akraba kontrolleri kullanılabilir. Genellikle iyi seçilmiş tek bir kontrol grubu, iki veya daha fazla gruptan daha iyidir; vaka sayısı azsa kontrol/vaka oranı artırılarak önemli farkları bulma gücü yükseltilebilir. Kötü seçilmiş kontroller hem yanlış sonuçlara hem de olası tıbbi zarara yol açabilir⁴.

Tez İçin Karar Tablosu

Hangi tasarımı seçerseniz seçin, yöntem ve bulgular bölümünü STROBE’a göre yazın. STROBE; başlık, özet, giriş, yöntem, bulgular ve tartışma bölümlerine ilişkin 22 maddelik bir kontrol listesidir. Maddelerin 18’i üç tasarım için ortaktır, dördü ise kohort, vaka-kontrol veya kesitsel tasarıma özgüdür⁷. Tez yazımının bütünü için tıpta uzmanlık tezi rehberimize, örneklem büyüklüğü için G*Power rehberimize bakabilirsiniz.

Tasarım ve Analizde Destek

Editverse Türkiye’nin istatistik analizi hizmetinde biyoistatistikçiler ve klinik alanlarda doktora veya uzmanlık derecesine sahip uzmanlar; tasarım seçimi, kontrol grubu stratejisi, örneklem büyüklüğü, analiz planı ve STROBE uyumlu yöntem metni konusunda tezinizin her aşamasında destek verir. Analiz kararlarını gerekçeleriyle birlikte belgeleriz; tezin yazarı ve sorumlusu sizsiniz.

Çalışmanızı anlatmak için iletişim formunu kullanabilir veya [email protected] adresine yazabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kaynaklar

1. Grimes DA, Schulz KF. Cohort studies: marching towards outcomes. Lancet. 2002;359(9303):341-5. doi.org/10.1016/S0140-6736(02)07500-1; PMID: 11830217
2. Schulz KF, Grimes DA. Case-control studies: research in reverse. Lancet. 2002;359(9304):431-4. doi.org/10.1016/S0140-6736(02)07605-5; PMID: 11844534
3. Kim Y, Park DU. Beyond cohort versus case-control: the primacy of exposure assessment over study design in occupational cancer epidemiology. Epidemiol Health. 2026;48:e2026026. doi.org/10.4178/epih.e2026026; PMID: 42302868
4. Grimes DA, Schulz KF. Compared to what? Finding controls for case-control studies. Lancet. 2005;365(9468):1429-33. doi.org/10.1016/S0140-6736(05)66379-9; PMID: 15836892
5. Doll R, Peto R, Boreham J, Sutherland I. Mortality in relation to smoking: 50 years’ observations on male British doctors. BMJ. 2004;328(7455):1519. doi.org/10.1136/bmj.38142.554479.AE; PMID: 15213107
6. Zhang J, Yu KF. What’s the relative risk? A method of correcting the odds ratio in cohort studies of common outcomes. JAMA. 1998;280(19):1690-1. doi.org/10.1001/jama.280.19.1690; PMID: 9832001
7. von Elm E, Altman DG, Egger M, Pocock SJ, Gøtzsche PC, Vandenbroucke JP; STROBE Initiative. The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: guidelines for reporting observational studies. Lancet. 2007;370(9596):1453-7. doi.org/10.1016/S0140-6736(07)61602-X; PMID: 18064739

İlgili Yazılar

• Tıpta Uzmanlık Tezi Nasıl Yazılır? 10 Adımlı Rehber
• G*Power ile Örneklem Büyüklüğü Hesaplama: Adım Adım Rehber
• SPSS mi, R mi, STATA mi: Türk Tıp Araştırmacıları İçin En İyi İstatistik Yazılımı
• Sistematik Derleme Nasıl Yazılır? PRISMA 2020 ile Adım Adım